CHÁNH TINH TẤN – SAMMĀ VĀYĀMA

Bài thuyết giảng của Ajahn Brahmavamso tại Tu viện Bodhinyana ngày 7 tháng 2 năm 2001

Tối nay tôi muốn nói về 1 chi của Bát chánh đạo được gọi là sammā vāyāmā, chánh tinh tấn, hoặc đôi khi là sammā padhāna, nỗ lực đúng đắn, bởi vì đó là một chi quan trọng của con đường dẫn đến giải thoát. Không có chánh tinh tấn thì không thể có sự giải thoát, yếu tố này cần được hiểu rõ vì có liên quan đến những gì bạn thực sự làm. Người ta cần phải nỗ lực rất tinh tế để từ bỏ phiền não. Rất nhiều nỗ lực của chúng ta đặt sai chỗ, từ cảm giác kiểm soát, cảm giác về “tôi” và “của tôi”, đến mức nó làm cho bánh xe luân hồi quay nhanh hơn thay vì để mọi thứ dừng lại.

Mọi người thường cảm thấy vô cùng bối rối không biết phải bỏ ra bao nhiêu công sức, bỏ công sức khi nào và áp dụng như thế nào cho việc nỗ lực đúng đắn (chánh tinh tấn). Đôi khi người ta nỗ lực rất nhiều trong việc thực hành nhưng cuối cùng lại chỉ bị đau đầu, căng thẳng, lo âu, và không có được sự an bình sáng suốt nào trong tâm mình. Lại có những lúc người ta không nỗ lực gì, như câu thường nói ở Thái Lan rằng họ “chỉ ăn và ngủ như một con chó”, không đạt được tiến bộ nào trong việc tu học thực hành. Họ không bao giờ có được bất kỳ sự sáng suốt, tuệ giác sâu sắc nào, hay bất kỳ hạnh phúc nào sinh ra từ sự giải thoát.

Vì thế Đức Phật đã dạy một điểm rất vi tế về chánh tinh tấn là gì và nó đến từ đâu. Về cơ bản, chánh tinh tấn xuất phát từ chánh kiến, và khi đó là thiện, nó sẽ dẫn đến con đường giải thoát. Khi nỗ lực đến từ tà kiến ​​– đặc biệt là quan điểm về ‘tôi’ và ‘của tôi’ – thì nó sẽ luôn dẫn đến nhiều đau khổ hơn. Thật thú vị khi lưu tâm đến nguồn gốc của nỗ lực đó. Không cần quan tâm nhiều đến việc một người đang nỗ lực hay tập trung vào mục tiêu gì, mà hãy bắt đầu bằng cách tìm hiểu xem nguồn gốc của nỗ lực đó là gì. Nếu nguồn gốc của nỗ lực đó đến từ chánh kiến, từ sự hiểu biết về nỗi đau khổ của cuộc sống, Đức Phật nói: “Giống như nhận thấy tóc mình đang bốc cháy”, nỗ lực có được từ nhận thức đó sẽ là nỗ lực một trăm phần trăm để giải quyết vấn đề, thoát khỏi nguy cơ bị bỏng. Tương tự như vậy, nếu một người thực sự có sự hiểu biết đầy đủ, hoặc ít nhất là có niềm tin vào vấn đề đau khổ - dukkha, thì nỗ lực đó thường không phải là kết quả của bản ngã, hay cái ‘tôi’, hay ‘của tôi’, mà chỉ là một kết quả tự nhiên của việc nhìn ra vấn đề. Đó là một trong những lý do tại sao Đức Phật dạy con đường Bát Chánh Đạo với lời dạy về chánh kiến.

P.1

Hầu hết mọi người muốn phủ nhận về đau khổ. Chính niềm hy vọng về hạnh phúc trên thế giới này đã che đậy sự thật về cuộc sống. Bất cứ ai cũng có thể nhìn thấy sự thật của sự tồn tại/kiếp sống, bất kể họ có bao nhiêu tài sản, bao nhiêu sức khỏe và của cải. Những thứ đó bấp bênh đến mức dù người ta có tiền hưu bổng hay quỹ phúc lợi y tế, điều đó không có nghĩa là người ta sẽ thoát khỏi quy luật vô thường và sự lụi tàn của những thứ như của cải, sức khỏe, gia đình và thậm chí cả cơ thể của chính mình. Điều đó cần phải được đối mặt. Điều đó cần phải được nhìn thấy để người ta thực sự nhận ra tình trạng bất như ý. Nếu chúng ta thực sự nhận ra nó thì chúng ta sẽ không lãng phí quá nhiều thời gian trong cuộc sống. Mỗi người trong chúng ta ở đây đều đã sống được nhiều năm và chúng ta không biết mình còn sống được bao nhiêu năm nữa. Nhưng thật không may là chúng ta lại đi loanh quanh một cách mù quáng, bị vô minh làm cho mù quáng, bị tham ái dẫn dắt, nghĩ rằng nhờ vậy mà chúng ta có thể giải quyết được vấn đề đau khổ và có được hòa bình, an toàn và hạnh phúc. Đó là lý do tại sao công việc của tôi là tiếp tục đề cập đến đau khổ. Bằng cách dạy về khổ đau và thoát khỏi khổ đau, là điều sẽ được trải nghiệm trong các tầng thiền định sâu được gọi là jhānas , và sẽ được hoàn thành trong sự giải thoát được gọi là quả của Đạo, Quả vị Nhập Lưu, Nhất Lai, Bất Lai, và Arahant.

Khi người ta thấy được đau khổ là gì, sự thoát khỏi đau khổ như thế nào thì đó là nguyên nhân để ta có chánh tinh tấn, nỗ lực đúng đắn thực sự trong tâm mình. Vì vậy, nỗ lực đúng đắn không phải là điều bạn làm, bạn không thể đột nhiên quyết định, như nhiều người cố gắng làm, “Được rồi; bây giờ tôi sẽ nỗ lực để đạt được giác ngộ”. Thậm chí tôi đã từng gặp những người cố gắng đạt được Giác ngộ nhanh chóng, để có giờ làm chuyện khác trong cuộc sống của mình. Sự giác ngộ không xảy ra do bản ngã hay ý chí. Loại ý chí xuất phát từ bản ngã, sẽ chỉ mang lại đau khổ và thất vọng nhiều hơn. Sự giác ngộ phải đến từ việc thấy Chánh Pháp. Đó là lý do tại sao chúng ta phải sử dụng trí thông minh của mình lắng nghe Pháp và tiếp xúc với những lời dạy của Đức Phật. Chúng ta phải tiếp xúc với các bậc Thánh nhân. Nếu chúng ta không tiếp xúc với các bậc như vậy, với những nguồn như vậy, sẽ không xảy ra quá trình chánh kiến ​​và chánh tư duy ​​tạo ra chánh tinh tấn.

P.2

Tứ chánh cần (4 nỗ lực đúng đắn) mà Đức Phật dạy, tất cả đều liên quan đến sự phân đôi giữa các pháp bất thiện và các pháp thiện. Các pháp thiện đưa đến giác ngộ. Các pháp bất thiện đi theo hướng ngược lại. Các pháp bất thiện là tham ái, chỉ biết ham muốn và nghĩ rằng nó là ‘của tôi’. Các pháp thiện là buông bỏ tham ái, từ bỏ và cho đi thay vì tích lũy. Nhưng trước hết chúng ta cần biết sự khác biệt giữa những thuật ngữ đó, thiện - kusala là gì và bất thiện - akusala là gì?  Mặc dù chúng ta đã tu hành nhiều năm nhưng đôi khi chúng ta quên mất sự khác biệt đó và cho rằng bất thiện là thiện, là điều tốt, dẫn đến giác ngộ. Những pháp thực sự bất thiện, như ngủ quá nhiều, nói chuyện, ăn uống quá nhiều, và buông thả quá mức sẽ không dẫn đến mục tiêu, nhưng đôi khi chúng ta lại cho đó là điều lành mạnh. Tất cả các bạn đều biết nhiều ví dụ về những người biện minh cho những phiền não của mình. Bản chất của sự biện minh đó chỉ là công việc của phiền não, uốn cong nhận thức, tư tưởng và quan điểm, để làm cho thế giới phù hợp với những phiền não của mình, thay vì tuân theo lời dạy của các bậc Thánh và của Đức Phật.

Khi thấy rằng phần lớn những gì chúng ta đang làm chỉ là biện minh cho những tà kiến ​​và phiền não, chúng ta phải hết sức cẩn thận. Ít nhất chúng ta phải có niềm tin và sự tin tưởng rằng những gì Đức Phật nói là bất thiện, thì đó đúng là bất thiện. Ít nhất chúng ta có thể làm theo được đến đó, sau này chúng ta có thể dùng phép thử nhanh (acid test), rằng bất cứ điều gì bất thiện đều không đưa đến nibbidā (yểm ly nhàm chán), đến  virāga (buông xả), đến upasama (an tịnh), đến nirodha (sự đoạn diệt), đến sambodhi (Giác Ngộ), đến Nibbāna (Niết Bàn). Hãy sử dụng bài kiểm tra mà Đức Phật đã dạy Ngài Upali, để xem liệu nó có dẫn đến sự chán ghét thế gian, sự lụi tàn của vạn vật, đưa đến trạng thái tĩnh lặng của tâm, dẫn đến sự chấm dứt, và dẫn đến chính Niết-bàn hay không. Chúng ta thực sự nên kiểm tra những gì chúng ta đang làm và những gì chúng ta nghĩ là thiện, để xem nó dẫn đến đâu, nếu nó dẫn đến những điều này thì chúng ta nên nỗ lực hết mình vì nó thiện lành, tốt đẹp và đưa đến Niết Bàn. Nếu nó đi theo hướng ngược lại, đưa chúng ta ra khỏi nhận thức đó, sự bình yên đó, thì bạn biết đó chắc chắn là một hướng đi sai lầm. Vì vậy, ít nhất bạn có thể kiểm tra được điều gì là thiện và bất thiện ở mức độ đó.

P.3

Nếu bạn không có niềm tin để làm theo những gì Đức Phật đã dạy, hoặc nếu bạn bối rối, chưa hiểu rõ về những gì Đức Phật đã dạy, thì bạn có thể dùng phép thử đó, rồi bạn sẽ biết điều gì dẫn đến sự chấm dứt tịch diệt, sự việc dừng lại, dẫn đến an bình, và điều gì dẫn đến điều trái ngược với an bình, đặc biệt là sự bất an nơi tâm. Đức Phật nhấn mạnh rằng việc kết giao với quá nhiều người, thích nói chuyện, ngủ, ăn và tụ tập là bất thiện vì chúng không đưa đến trạng thái thiền sâu. Chúng không dẫn đến nibbidā, sự yểm ly nhàm chán thế tục. Bạn đang dính mắc và đang tìm kiếm sự xao lãng nơi thế tục, cách đó không bao giờ giúp bạn thoát khỏi thế tục. Ta nên nhận biết các pháp bất thiện, vui thích khi nói chuyện, vui vẻ khi ở cạnh bạn bè, vui thích khi ngủ và khi ăn. Mỗi điều này đều là bất thiện.

Điều thiện là khi chúng ta vui thích trong sự cô độc, im lặng, giản dị, từ bỏ mọi thứ và vui trong thiền định. Những niềm vui đó là thiện, tốt đẹp, và bởi vì chúng hữu ích nên dẫn đến an lạc và giác ngộ. Tất cả các vị tu sĩ đang khao khát đạt tới các tầng thiền, Bậc Dự Lưu và hướng tới quả vị A-la-hán, để đạt được điều đó các bạn phải đặt ra một con đường rất rõ ràng. Bạn đã thấy những vị tu sĩ khác đi theo con đường của Đức Phật và đạt được kết quả. Hãy nhìn xem họ đã làm gì, và xem bạn đã và đang làm gì, xem bạn đang thực sự đi theo các pháp thiện hay bất thiện. Thấy được sự khác biệt giữa hai điều thiện và bất thiện này rất quan trọng. Một khi bạn đã nhận ra sự khác biệt đó một cách rõ ràng trong tâm và bạn biết kết quả của những điều này sẽ là gì thì nỗ lực đúng đắn có thể thực sự xảy ra.

Chánh tinh tấn bao gồm bốn nỗ lực đúng đắn (Tứ chánh cần): bạn tránh những điều bất thiện trước khi nó xâm nhập vào tâm bạn, nếu nó xâm nhập vào tâm bạn thì bạn làm mọi cách để từ bỏ nó, loại bỏ nó. Bạn làm bất cứ điều gì cần thiết để cho phép các pháp thiện đi vào tâm bạn, và nếu chúng có trong tâm, bạn sẽ trau dồi, bảo vệ chúng. Vì vậy, nếu bạn đang mong muốn sống ẩn dật, bạn bảo vệ sự ẩn dật đó, bạn ở trong liêu cốc của mình, nếu có thể, bạn cố gắng tránh mọi người, bạn cố gắng tránh gặp cả những bạn đồng tu của mình. Bạn biết đó là một pháp thiện và bạn muốn trau dồi nó. Bạn cố gắng tạo ra những tình huống không cần phải nói chuyện với quá nhiều người.

P.4

Bạn cố gắng tạo ra những tình huống cô độc. Trong nhiều năm, tôi đã cố gắng xây dựng tu viện này để mang lại sự yên tĩnh cho các tu sĩ, nhưng như người ta nói: “Bạn có thể dẫn ngựa xuống nước, nhưng bạn không thể bắt nó thiền định”. Bạn tạo cơ hội cho cuộc sống ẩn dật. Nhưng đôi khi người ta đến đây và lãng phí cơ hội. Họ đi chơi và nói chuyện với mọi người. Tôi thực sự không thể làm được gì nhiều, ngoại trừ việc khuyến khích và khuyên nhủ việc thực hành viveka, sự ẩn dật.

Sự đơn giản cũng vậy, chúng tôi cố gắng và khuyến khích sự đơn giản. Chúng tôi cố gắng xây dựng một nhà kho rất nhỏ trong tu viện để không chứa được nhiều đồ đạc ở đó. Chúng tôi cố gắng và khuyến khích việc chế biến thức ăn đơn giản cho các nhà sư. Rất khó để làm điều đó. Nhưng ít nhất chúng ta có những tu sĩ không thích thú với những gì họ ăn. Chúng ta có những tu sĩ không thích ngủ, cố gắng rời khỏi giường càng lâu càng tốt, thay vào đó thích thú với việc tỉnh thức và đi thiền hành hoặc ngồi thiền.

Phải mất rất nhiều thời gian để phát triển những trạng thái tâm an lạc và sự sáng suốt này. Người lười biếng, tu sĩ lười biếng không đạt được những trạng thái này còn người tinh tấn sẽ đạt được. Giáo Pháp không dành cho người lười biếng mà dành cho người siêng năng. Rất xứng đáng để chúng ta nỗ lực, tinh tấn. Một khi người ta biết thế nào là điều thiện và bắt đầu nỗ lực hướng tới điều thiện, điều đó sẽ mang lại rất nhiều hạnh phúc và an lạc cho cuộc sống. Những người phát huy năng lượng, khơi dậy và phát triển năng lượng đó, những người đi ngược lại những ham muốn của thân như nghỉ ngơi, nằm, chăm sóc bản thân là những người sẽ đạt được trạng thái trong sáng và an lạc. Cách thân này hoạt động, đôi khi bạn không thể tin được những gì nó nói, bởi vì thân là kẻ nói dối rất giỏi. Tôi thường thử thách cơ thể mình để tìm hiểu xem những gì nó nói có đúng hay không, liệu nó có thực sự cần giấc ngủ, thức ăn hay thuốc men không. Bạn thách thức nó, và bạn phát hiện ra rằng cơ thể là kẻ nói dối giỏi, bạn có thể làm việc mà không cần đến những thứ ấy. Bạn có thể không ngủ và không ăn miễn là bạn không lo lắng về điều đó. Đôi khi bạn thậm chí có thể không cần dùng thuốc nếu bạn không lo lắng về điều đó. Chỉ là tâm tạo ra tất cả những điều này.

P.5

Vì vậy, khi một người phát triển khát vọng về sự đơn giản, mặc dù bạn có thể chưa đạt được điều đó, miễn là khát vọng đó là đơn giản – ý tôi là có ít tài sản, gánh nặng và nghĩa vụ hơn – thì bạn đang đi đúng hướng. Bạn đang cố gắng khơi dậy những phẩm chất thiện của sự đơn giản, ít nhiệm vụ hơn, có ít việc phải làm hơn. Nếu chúng ta cố gắng hướng tới điều đó thì chúng ta đang cố gắng nỗ lực đúng đắn và chúng ta biết mình phải hướng tới điều gì. Sự ẩn dật đi kèm với sự đơn giản và điều đó có nghĩa là bạn không có nhiều điều phải suy nghĩ khi hành thiền. Khi bạn đơn giản hóa cuộc sống bên ngoài, bạn sẽ thấy rất dễ đơn giản hóa tâm trí bên trong.

Đơn giản hóa tâm trí chính là mục đích của thiền. Đưa tâm từ đa dạng đến tập trung vào 1 chỗ, đến không có gì cả, và đưa nó đến chỗ diệt vong. Đây là những pháp thiện và cần có nỗ lực tinh tấn. Cũng cần nỗ lực tinh tấn để từ bỏ các pháp bất thiện. Vì vậy, nếu bạn có một pháp bất thiện trong tâm, nếu có ác ý, giận dữ, ham muốn, tham lam, sợ hãi, trả thù, tội lỗi hay bất cứ điều gì, thì cách tốt nhất để vượt qua chúng là ở trong tâm bạn. Đó là nơi mà các pháp bất thiện này bắt đầu, nơi chúng phát triển và được trau dồi. Bạn có thể tìm kiếm những yếu tố kích hoạt bên ngoài, nhưng bạn biết rằng nếu bạn lọc ra một yếu tố kích hoạt thì sẽ xuất hiện một yếu tố kích hoạt khác nếu bạn vẫn còn những phiền não đó trong tâm trí. Nó thực sự cần được giải quyết từ bên trong, cho dù đó là cảm giác tội lỗi, lo lắng, ác ý, dục vọng, tham lam hay bất cứ điều gì, bạn sẽ thấy tất cả những phiền não đó đều đến từ ảo tưởng về ‘tôi’ hay ‘của tôi’. Tất cả sự tức giận về những gì một người đã làm hoặc đã nói, tại sao họ làm điều đó hoặc ý nghĩa của điều đó. Không có ai ở đó nói cả. Không có ai ở đây nghe thấy cả. Chỉ là những lời nói trôi nổi trong luân hồi, chúng chỉ tình cờ trôi qua bạn trong chốc lát rồi biến mất. Có ai là người biết 0? Nhưng nếu bạn nắm bắt chúng, đặt chúng vào tâm trí và nuôi dưỡng ngọn lửa đó, chúng có thể đốt cháy bạn bằng sân hận và ác ý. Hãy để chúng đi! Đó là lý do tại sao trong thiền bạn chỉ biết rằng bạn thậm chí không có quá khứ, không có tương lai. Không liên quan gì đến bạn.

Kiểu đơn giản đó, buông bỏ, từ bỏ những gì không thuộc về mình, là một phần của chân lý cao quý thứ ba, cāga (dứt bỏ), là con đường đi đến Niết Bàn. Cāga là cho đi, dứt bỏ bởi vì nó không liên quan gì đến bạn, nó không phải là sở hữu của bạn, đó là vấn đề của người khác, bởi vì nó không phải là 'của tôi'. Bất cứ từ ngữ nào ai đó sử dụng, chúng không phải của tôi. Chúng không liên quan gì đến tôi. Bạn có thể gọi tôi là kẻ ngốc, nhà sư vĩ đại nhất, nhà sư ngu ngốc nhất, đó là lời nói của bạn không phải của tôi. Chúng không liên quan gì đến tôi. Tất cả những sai lầm tôi đã mắc phải trong quá khứ, tất cả những điều tuyệt vời tôi đã làm và tất cả những điều đã xảy ra với tôi cho đến nay, tôi đều không sở hữu chúng. Chúng không liên quan gì đến tôi. Vì vậy, bạn từ bỏ nó. Tôi cũng không sở hữu tương lai của mình, ai biết được nó là gì đâu.

P.6

Làm thế nào bạn có thể sở hữu một điều không chắc chắn như vậy? Có thể sau này tôi sẽ sở hữu nó (tương lai), nhưng chỉ trong chốc lát, rồi nó sẽ bị lấy đi khỏi tôi. Thật tuyệt vời khi không có tài sản gì. Khi bạn có thể nhìn thấy cāga (dứt bỏ) như thế này, bạn hiểu rằng các pháp bất thiện đang đến từ ảo tưởng về ‘ngã’, về ‘tôi’ và ‘của tôi’. Đó không phải là lỗi của người khác, của tu viện, của giảng sư, của người tại gia hay lỗi của thời tiết, và đó không phải là lỗi của cuộc sống, đó chỉ là những phiền não và nhìn nhận sai lầm. Đó không phải là nhìn theo thực tế, theo sự thật.

Vì vậy, một khi bạn biết nơi để thực hành chánh tinh tấn, và bạn thấy cần phải làm gì để từ bỏ sự bất thiện đó, hãy sử dụng anattā-saññā, tưởng về vô ngã, không phải ‘tôi’, không phải ‘của tôi’, không phải ‘ngã’. Cảm giác này bên trong, về sự bực bội, không thực sự vui vẻ, thực sự chán ngấy, nó không thuộc về bạn, nó chỉ là một tâm trạng lướt qua tâm trí, giống như những đám mây bay ngang qua bầu trời. Bạn không sở hữu những đám mây đó; bạn không thể thu thập chúng, bỏ chúng vào túi và nói rằng chúng là của bạn. Chúng tự đến và đi, anicca-saññā, tưởng về vô thường. Tâm trạng của bạn luôn thay đổi, bây giờ bạn thực sự hạnh phúc, rồi nó sẽ thay đổi và bạn sẽ sớm trở nên đau khổ. Đó là cách của tâm trạng. Đó là con đường của cảm thọ (vedanā), hạnh phúc và đau khổ, chúng cứ nối tiếp nhau như ngày và đêm. Bạn không thể có một nơi là ban ngày mãi mãi, nếu không thì ngày hay đêm sẽ không có ý nghĩa gì cả. Đau khổ chỉ tồn tại bởi vì hạnh phúc hiện hữu. Hạnh phúc chỉ có thể có được nhờ đau khổ.

Tất cả những gì bạn nghĩ là hạnh phúc và đau khổ của bạn đều thuộc về tự nhiên, chúng không phải của bạn. Vì vậy, nếu bạn có thể nhìn thấy mọi thứ như thật, thì những pháp bất thiện này có thể được buông bỏ. Chánh tinh tấn chỉ có thể biểu hiện nếu nó xuất phát từ trí tuệ. Bạn cố gắng từ bỏ các pháp bất thiện theo ý nghĩa về “bản ngã” và “cái tôi”. Bạn không muốn tức giận, nhưng chính sự tức giận ấy làm cho bạn  tức giận. Bạn không muốn chán nên cuối cùng bạn đi nơi khác. Bạn cố gắng tìm một nơi khác, hoặc bạn xả y để tìm một cách sống khác. Bạn giống như một con chó ghẻ, đi đâu cũng mang theo bệnh ghẻ. Bạn gãi không đúng chỗ. Khi người ta thấy những pháp bất thiện này không nằm bên ngoài còn ‘cái tôi’ lại xuất hiện muốn thay đổi thế giới bên ngoài, điều đó sẽ không bao giờ có tác dụng.

P.7

Điều chúng ta cần làm là có chánh kiến ​​và nhìn thế giới theo khía cạnh vô ngã và vô thường. Nó không phải của tôi, nó không thuộc về tôi, và dù sao thì nó cũng sẽ ra đi. Hãy buông xả và nhìn xem nỗ lực buông xả trở thành nỗ lực trí tuệ, và nếu đó là nỗ lực trí tuệ thì đó là chánh tinh tấn, nó tạo ra kết quả là những điều thiện trong tâm. Tất cả những pháp bất thiện – mà bạn biết rất rõ – đều có thể từ bỏ, buông bỏ. Điều tôi đang nói ở đây là sức mạnh ý chí không phải là nỗ lực đúng đắn. Chánh tinh tấn phải là nỗ lực dựa trên sức mạnh trí tuệ. Còn sức mạnh ý chí thường xuất phát từ ý thức về “tôi” và “của tôi”. Nó đến từ nơi sai lầm, từ vô minh và ảo tưởng. Với sức mạnh trí tuệ, thật dễ dàng để thực hành chánh tinh tấn và từ bỏ những điều bất thiện. Thật dễ dàng để từ bỏ lòng tham và sân hận, bởi vì chúng không thuộc về mình. Những lời tôi nghe, những điều tôi phải giải quyết chỉ là trò chơi của luân hồi. Cách tốt nhất để tránh những điều bất thiện xảy đến trong tương lai là hãy có những điều thiện trong tâm.

Cách tốt nhất để tránh buồn ngủ là an vui trong trạng thái tỉnh táo. Cách tốt nhất để tránh ham muốn nói chuyện với nhiều người là tận hưởng niềm vui trong sự cô độc. Cách tốt nhất để vượt qua dục vọng là vui thích trong sự buông bỏ và sự trống rỗng của tâm trí. Dù đó là gì đi nữa, những phẩm chất tốt đẹp vẫn là liều thuốc giải độc, việc khơi dậy những phẩm chất tốt đẹp và giữ chúng trong tâm là cách tốt nhất. Tương tự như vậy, cách tốt nhất để ngăn bọn trộm vào nhà bạn là luôn có tất cả bạn bè và người thân của bạn, những người mà bạn tin tưởng, ở trong nhà bạn mọi lúc. Có tên trộm nào đột nhập vào một ngôi nhà đông người, có đèn sáng ở mọi phòng và thấy có người ở trong các phòng? Kẻ trộm chỉ đột nhập vào những ngôi nhà trống khi mọi người đi vắng. Những trạng thái bất thiện chỉ xâm nhập vào tâm trống rỗng khi không có những trạng thái thiện ở đó.

Những người có tâm thiện, có niềm vui trong đời sống xuất gia và sự cô tịch vui thích với Pháp, thích nghiên cứu kinh và thực hành thiền định. họ vui thích ở một mình trong liêu cốc, luôn có thời gian để phát triển tâm, tu tập thiền định và tiến đến giải thoát. Nếu bạn có thể phát triển những tâm thiện này thì tất cả những trạng thái bất thiện khác đều rất dễ bị đẩy ra ngoài. Chúng không thể tìm thấy kẽ hở nào trong khả năng phòng vệ của bạn để xâm nhập vào. Đó là lý do tại sao chúng tôi thực sự khuyến khích trong tu viện này ngồi thiền, thiền hành, và thực hành thiền nhiều như một cách để khắc phục và tránh xa những trạng thái bất thiện. Một lần nữa, khi bắt đầu phát triển những tâm thiện lành, bạn sẽ thấy rằng bạn có cảm hứng và động lực để đi ngủ muộn, dậy sớm, ăn ít và nói ít, bạn sẽ rất dễ dàng tìm được nỗ lực đúng đắn (Chánh tinh tấn) đó trong cuộc sống của bạn.

P.8

Trong đời sống xuất gia, tôi thực sự cố gắng đặt sự tinh tấn,  nỗ lực vào bất cứ điều gì tôi làm. Nếu tôi đang xây dựng, thuyết trình hoặc tụng kinh, tôi sẽ nỗ lực/tinh tấn thực hiện điều đó, mặc dù có khi không thành công. Tôi thực sự luôn nỗ lực hết mình, bất kể tôi phải làm gì. Đôi khi bạn cũng gặp thất bại. Có khi tôi phải nói chuyện bằng tiếng Thái và tôi không giỏi tiếng Thái lắm nhưng tôi sẽ cố gắng hết sức. Đó là cách tôi phát triển năng lượng của chánh tinh tấn. Thực sự khơi dậy năng lượng trong những gì bạn đang làm. Ngay cả khi tôi viết thư, nếu bạn đã xem bài viết của tôi thì bạn sẽ biết rằng tôi cố gắng viết rất gọn gàng, chỉ biết nỗ lực làm. Một khi bạn bắt đầu phát khởi nỗ lực thì nỗ lực sẽ dễ dàng được khơi dậy trong tương lai. Còn một khi bạn rơi vào trạng thái lười biếng thì nó giống như ngày càng lún sâu hơn vào một đầm lầy. Càng lún sâu trong đầm lầy thì càng khó thoát ra, chỉ có chìm thôi. Với nỗ lực và năng lượng, bạn càng nỗ lực nhiều thì bạn càng có nhiều nỗ lực và năng lượng. Người ta có thể làm mọi thứ với một trăm phần trăm nỗ lực và năng lượng. Có khi người ta đặt câu hỏi: “Tôi có nên thiền suốt ngày, luôn theo dõi hơi thở của mình hay theo dõi điều gì khác không?” Câu trả lời, tất nhiên là không. Nếu bạn đang di chuyển những viên gạch, hãy dồn hết sức lực để di chuyển những viên gạch đó đến đúng nơi. Tập trung vào đó một trăm phần trăm. Nếu đến giờ ăn, hãy ăn với sự chú ý một trăm phần trăm và quan sát những gì bạn đang ăn, đừng theo dõi hơi thở, nếu không thức ăn có thể rơi ra khỏi miệng bạn. Làm từng việc một và tập trung hết sức vào đó.

Đó là lời dạy tôi đã học được từ Thầy Ajahn Chah và tôi luôn thực hành. Đó là lý do tại sao tôi có thể rất bận rộn với thế giới bên ngoài, giảng dạy, thuyết pháp và những việc tương tự như vậy, và sau đó tôi  quay trở lại liêu cốc kuti của mình, tôi vẫn có vài phút rảnh rỗi để ngồi thiền, Tôi có năng lượng. Bởi vì bạn đã làm việc chăm chỉ và đã dồn toàn bộ sức lực vào việc di chuyển những viên gạch đó với sự chú ý hoàn toàn, nên bạn thấy rằng khi đang theo dõi hơi thở, bạn có thể dồn cùng một lượng nỗ lực và năng lượng vào việc theo dõi hơi thở. Đó là năng lượng được khơi dậy, bạn có thể khơi dậy năng lượng ở bất cứ đâu, năng lượng luôn sẵn có để sử dụng cho nhiệm vụ tiếp theo.

P.9

Một khi ta có thể dồn năng lượng và nỗ lực vào cuộc sống này, bạn sẽ thấy rằng việc từ bỏ những điều bất thiện, khơi dậy điều thiện và duy trì điều thiện sẽ dễ dàng hơn nhiều. Khi bạn biết thế nào là thiện, thì khi bạn làm những việc như ngồi thiền, tâm sẽ không lang thang khắp nơi. Sự lang thang đó là do thiếu năng lượng, tâm trí cẩu thả, thiếu sắc bén do thiếu năng lượng. Không có nỗ lực thực sự ở đó. Tâm trí nên biết phải làm gì. Đôi khi đó là sự thiếu rõ ràng. Mọi người trong tu viện này đã ở đây đủ lâu để biết họ nên làm gì. Bạn đã đọc kinh và biết chính xác mình nên làm gì. Bạn không nên nghi ngờ gì về nhiệm vụ trước mắt, mà quan trọng là bạn có thực hiện nó hay không, và nỗ lực mới là điều quan trọng. Biết các pháp thiện và bất thiện. Biết sự khác biệt giữa chúng. Nếu muốn, trong mỗi thời thiền, hãy nhắc nhở bản thân và xem xét các pháp thiện và bất thiện là gì, rồi nỗ lực; nỗ lực không đến từ cảm giác về bản ngã, mà từ chánh kiến, nỗ lực từ bỏ, giải thoát, buông bỏ.

Khi bạn thực sự có thể nỗ lực đúng đắn (chánh tinh tấn) thì bạn sẽ dễ dàng hành thiền. Tôi đã dạy các giai đoạn thiền định, đây không phải là lý thuyết của tôi mà là bản chất của tâm khi nó bắt đầu trở nên đơn giản. Đầu tiên là những suy nghĩ về quá khứ và tương lai, dùng nỗ lực để biết rằng quá khứ và tương lai là những pháp bất thiện, chúng là bất thiện và chúng không dẫn đến giải thoát. Hãy từ bỏ chúng và chú tâm vào khoảnh khắc hiện tại. Niềm vui trong khoảnh khắc hiện tại là thiện, hãy coi đó như người bạn của bạn, và làm đầy nhà bạn với bạn bè như thế, từng khoảnh khắc hiện tại hãy vui thích với những gì là thiện. Nếu bạn thực sự có thể bắt đầu làm điều đó, nỗ lực tập trung vào hiện tại, thiền định của bạn sẽ tăng vọt. Hãy nỗ lực bằng cách buông bỏ 'người bình luận', bạn có thể bắt đầu nỗ lực đó trong cuộc sống hàng ngày bằng cách không nói quá nhiều. Nếu bạn có điều gì muốn nói thì hãy nói, nhưng những lúc khác thì phát triển sự im lặng và bầu không khí im lặng, thì bạn sẽ thấy rằng khi thiền, việc dừng toàn bộ thói quen đối thoại nội tâm đó sẽ dễ dàng hơn nhiều. Bên ngoài nói nhiều thì bên trong nội tâm cũng sẽ nói nhiều. Đó là lý do tại sao trong các khóa tu, khi mọi người rất yên tĩnh trong tâm trí, họ không nói gì với nhau. Sau đó họ không đặt câu hỏi nữa, họ chỉ im lặng và tận hưởng sự yên tĩnh đó. Vì thế hãy nỗ lực để ngăn chặn tâm suy nghĩ này. Những suy nghĩ đó không thuộc về chúng ta nên chúng ta có thể từ bỏ chúng. Chúng không quan trọng, không có giá trị, và do đó chúng ta có thể vứt chúng đi như rác.

P.10

Chúng ta biết rằng chúng đang giam cầm chúng ta; do đó chúng ta có thể giải phóng mình khỏi những suy nghĩ. Tất cả các bạn đều có kinh nghiệm giữ im lặng trong một thời gian, hãy so sánh điều đó với trải nghiệm khi bạn cứ suy nghĩ, suy nghĩ. Bạn thực sự muốn chịu khổ như vậy đến bao giờ? Bạn có cơ hội và sự khuyến khích khi ở trong một tu viện như thế này để thực hành sự im lặng. Tôi sẽ không bao giờ bảo ai hãy đi về vì họ không nói chuyện với tôi, hoặc quá im lặng khi làm việc, không nói chuyện trong bữa ăn hoặc khi rửa bát, cũng như không một vị tôn sư Ajahn vĩ đại nào bảo các nhà sư hãy về đi vì họ quá im lặng. Trên thực tế, các Ngài sẽ khen ngợi một hành giả ngồi thiền, giữ yên lặng trong tâm, tỉnh giác, hầu như không có ý nghĩ nào xuất hiện. Những ý nghĩ đó là pháp bất thiện, còn im lặng là thiện. Chỉ cần biết rằng các ý nghĩ đó không phải của bạn, vô ngã và vô thường, chúng sẽ không dẫn đến đâu cả, chúng sẽ tan biến đi.

Hãy để chúng biến mất; chúng không có giá trị nên chúng vô nghĩa. Bạn sẽ không bao giờ đạt được sự thật thông qua việc suy nghĩ về chúng. Tôi đã tranh luận nhiều với các tu sĩ và những người khác, và thật lãng phí thời gian khi cố gắng thuyết phục người khác về: Pháp là gì, sự thật là gì. Tốt hơn hết là bạn nên ngừng suy nghĩ, im lặng, đi từ tâm đa dạng đến tâm tập trung, tâm chú ý đến hơi thở, hơi thở đẹp, nhập vào thiền jhāna, rồi suy ngẫm quán chiếu sau đó, bạn sẽ thấy được Pháp và Sự Thật, thay vì tranh cãi về điều gì đúng và sai. Vậy hãy xem giá trị của suy nghĩ so với giá trị của sự im lặng là bao la. Bạn biết điều gì là thiện, điều gì là bất thiện, và đó là một nửa trong cuộc chiến phát triển chánh tinh tấn.

Nỗ lực phát triển sự im lặng bên ngoài và bên trong nội tâm phát sinh không phải vì bạn muốn gây ấn tượng với mọi người, cũng không phải đến từ ‘cái tôi’, mà từ chánh kiến. Biết được những điều này rất quan trọng và sau đó bạn có thể bắt đầu đi sâu hơn vào chỉ một đề mục, một thứ thay vì nhiều thứ. Sự thống nhất thì thiện lành hơn nhiều so với sự lu bu đa dạng, sự đa dạng làm phức tạp thế giới và dẫn đến papañca – sự tăng trưởng vọng tưởng. Có quá nhiều điều phải suy nghĩ, phải quyết định, những dự án trong tu viện này, những dự án liêu cốc kuti của tôi, những dự án trong tâm trí tôi, rất nhiều thứ để trồng trọt, viết lách, xây dựng, sửa chữa, rất nhiều sự đa dạng. Hãy đi vào cốc của bạn và thiền định, và tất cả những gì bạn có là hơi thở đang diễn ra ngay bây giờ. Không có bát, y, sách, gia đình, thân thể hay bệnh tật, tất cả những gì bạn có chỉ là hơi thở nhỏ bé đang diễn ra ngay bây giờ. Chỉ cần biết bấy nhiêu thôi, một hơi thở nhỏ đang diễn ra ngay bây giờ, chỉ đơn giản là thở.

P.11

Một khi bạn hiểu được sự đơn giản đó, bạn biết rằng chỉ cần an trú nơi hơi thở là thiện, không có gì khác trên toàn thế giới này. Chỉ cần ở với hơi thở này đang xảy ra bây giờ, thì bạn đã tiến rất gần đến việc trở thành một vị ẩn sĩ thực sự. Bạn là một người không sở hữu gì, đã rời bỏ nhà cửa. Những vị hành giả đã từ bỏ liêu cốc, tài sản, kế hoạch của mình, từ bỏ tất cả quá khứ và tương lai, và rời bỏ thân xác của họ. Bạn chỉ còn lại một phần rất nhỏ này, hơi thở này đang diễn ra ngay bây giờ, thậm chí không có đến hai hơi thở. Bạn có thể hít vào hoặc thở ra, nhưng bạn không có cả hai cùng 1 lúc.

Chỉ cần làm cho nó đơn giản như vậy thôi là chánh tinh tấn thực sự có tác dụng. Đây là nỗ lực đúng đắn của sự buông bỏ, của sự từ bỏ, bạn nhận ra rằng các pháp thiện đang lần lượt sinh khởi, và bạn có thể thấy các pháp thiện này đang sinh khởi như thế nào. Đơn giản, cho đi, dứt bỏ và xả ly đang diễn ra ở đó, bạn đang trải nghiệm nó chỉ bằng một hơi thở. Chỉ cần nghĩ xem bạn đã từ bỏ bao nhiêu, tất cả của cải thế gian, của cải tu viện, tu viện, địa vị của bạn, cho dù bạn là một sa di, một tu sĩ, một tu viện trưởng hay bất cứ ai. Bạn vừa từ bỏ tất cả những điều đó. Cho dù bạn là quốc tịch này, giới tính này hay già thế này, bạn đã từ bỏ tất cả những điều đó để tập trung vào một hơi thở. Bạn cũng đã từ bỏ được bệnh tật của mình, đó là của người khác. Chỉ với một hơi thở thì rất dễ dàng, nhưng sau đó cũng cho đi, cứ cho đi, đó là chánh tinh tấn, từ bỏ, cāga pa”inissagga mutti anālaya, đó là bốn chánh tinh tấn (4 Chánh Cần) thực sự gắn liền với thánh đế thứ ba (Nibbana).  Đây là điều sẽ xảy ra  – sau một thời gian – chỉ xảy ra nhờ chánh kiến. Chỉ cần hít thở một hơi, một khi bạn bắt đầu thấy Giáo pháp, hạnh phúc, tự do, bình an và giải thoát mang lại cho bạn, thì lúc đó chánh kiến sẽ rất mạnh mẽ. Thấy chánh kiến và sức mạnh của chánh kiến ​​đó, thấy được mức độ xả ly, buông bỏ, giải thoát đó mang lại rất nhiều hạnh phúc, và toàn bộ hiệu ứng quả cầu tuyết đã bắt đầu (quả cầu tuyết càng lăn thì càng to và càng mạnh mẽ).

Từ chánh kiến ​​đó, đưa đến chánh tinh tấn, và một mức độ giải thoát nào đó, chỉ an trú nơi hơi thở, thì được giải thoát khỏi rất nhiều điều, và sự giải thoát đó sẽ củng cố chánh kiến ​​về chân lý cao quý thứ ba (Nibbana), sẽ làm phát sinh buông bỏ nhiều hơn. Bạn sẽ có thể buông xả hơi thở, để cho hơi thở tự biến mất, bạn đang buông bỏ 'tâm kiểm soát', 'tâm thực hiện', 'tâm tạo tác', và đây chính là nỗ lực đúng đắn (chánh tinh tấn). 'Tâm thực hiện', 'tâm tạo tác' và 'tâm kiểm soát' không phải là chánh tinh tấn, nỗ lực đúng đắn, chúng đến từ ý thức về 'cái tôi'. Chánh kiến ​​từ bỏ toàn bộ ý tưởng về cái “ngã” và thay thế nó bằng một tiến trình duyên khởi, nhân quả.

P.12

Một khi bạn có nguyên nhân để từ bỏ, im lặng và xả ly thì toàn bộ hơi thở biến mất và các ấn tướng thiền đẹp đẽ khởi sinh trong tâm. Sự nỗ lực vẫn đang dâng trào theo hướng ngày càng buông bỏ, dứt bỏ, tự do, không để bất cứ điều gì đọng lại làm xáo trộn tâm. Tất cả những tham ái cũng giống như những chú chim đã rời khỏi tổ và không bao giờ tìm được đường quay trở lại tâm bạn lúc này. Anālaya – Xả Ly, tâm bạn không còn chỗ dựa cho sự tham ái, và do đó bạn có nhiều tự do hơn, thậm chí là thoát khỏi ấn tướng thiền nimittas. Đi sâu hơn vào các tầng thiền, từ bỏ nhiều hỷ lạc hơn, rồi bạn thực sự hiểu tinh tấn nỗ lực là gì, và sau đó bạn tự hỏi: “Tôi đã làm gì để đạt được những giai đoạn này?” Bởi vì đây là những trạng thái thực sự thiện, đây thực sự là điều thiện, là điều thiện nhất mà bạn từng biết. Không ai từng trải qua những giai đoạn này lại có thể nói rằng chúng là bất thiện, hay chúng không liên quan gì đến Chánh Pháp. Bất cứ ai từng trải qua những trạng thái này đều biết rằng chúng rất thiện lành, rất kusala, là những điều mà Đức Phật thực sự khuyến khích và khen ngợi.

Bạn thấy toàn bộ tiến trình của tinh tấn nỗ lực đó, Chánh tinh tấn thực sự. Bạn thấy tất cả chỉ là nỗ lực từ bỏ, buông bỏ và không xuất phát từ ý thức về ‘cái tôi’. Đó không phải là nỗ lực thế tục là loại mà mọi người thường nghĩ đến. Đó không phải là nỗ lực kiểm soát, tìm kiếm sự an toàn, tồn tại, thực hiện hoặc đạt được. Nỗ lực tinh tấn đến từ một nơi hoàn toàn khác. Đó là sammā-vāyāma, chánh tinh tấn, một phần của Bát thánh đạo, anattā-magga, con đường vô ngã, xuất phát từ niềm tin vào Đức Phật, hiểu biết Giáo pháp và sự biểu hiện của chánh kiến, giúp cho toàn bộ quá trình này được tháo gỡ, gỡ bỏ những nút thắt. Khi có chánh kiến thì các nút thắt này tự tháo ra.

Luân hồi, bạn chỉ cần thực hành buông bỏ là đã làm chậm quá trình luân hồi đó lại, rồi tất cả các pháp thiện bắt đầu sinh khởi, các pháp bất thiện biến mất và chúng không thể khởi lên trong tâm. Khi có chánh kiến, bạn sẽ hiểu chánh tinh tấn thực sự có thể làm phát sinh chánh niệm như thế nào. Chánh niệm là sự trong sáng của tâm, sự thấy rõ của tâm. Tà tinh tấn, nỗ lực sai lầm xuất phát từ ý thức về ‘cái tôi’, cái tôi che mờ mọi thứ bằng ‘tôi’ và ‘của tôi’. Bạn không thể thực sự chánh niệm, hay thực sự tỉnh giác khi mọi thứ đều bị che mờ bởi ‘của tôi’, là ‘tôi’, có cái tôi ở đâu đó. Đây là lý do tại sao khi một người đi sâu vào thiền định, sức mạnh của tâm trí tăng lên gấp ngàn lần.

P.13

Đó là lý do tại sao bất cứ ai có chánh niệm sau khi thiền sâu thì cuối cùng nhận ra chánh niệm là gì. Họ đã lãng phí thời gian trước khi trải nghiệm thiền sâu vì nghĩ rằng họ có thể tìm thấy bất kỳ pháp nào ở mức độ chánh niệm hời hợt khi chưa có thiền. Sự so sánh mà tôi thường sử dụng là việc cố gắng tìm kiếm Pháp trước khi thiền định sâu cũng giống như cố gắng đào hố bằng một cái thìa, một cái thìa cùn. Còn sau khi nhập thiền – với mức độ chánh niệm đó – sức mạnh của chánh niệm làm sáng tỏ và soi sáng mọi vật, nó rất xuyên suốt. Nó giống như đào hố bằng một chiếc máy xúc lớn. Với cái máy xúc, trong vài phút bạn sẽ đào được một cái hố khổng lồ này, còn nếu bạn loay hoay với một chiếc thìa thì sẽ khiến bạn mất nhiều năm. Đây là lý do tại sao chánh tinh tấn >> đưa đến chánh niệm >> đưa đến chánh định, làm trống rỗng tâm trí hoàn toàn >> đưa đến chánh giải thoát, biết rõ toàn bộ tiến trình, và biết rằng khổ là muốn, là làm, là toàn bộ những việc chúng ta đã xả bỏ.

Khi chúng ta nhận ra rằng sự kết thúc của ‘tâm làm/tạo tác’, sự kết thúc của ý thức, là sự kết thúc của đau khổ, thì ta rất dễ hiểu Đức Phật đã làm gì, con đường Đạo là gì và Tứ Thánh Đế là gì. Bạn chỉ cần gỡ rối và để mọi thứ dừng lại, biến mất. Bằng cách không làm, bạn đang ngưng lại thức ăn nuôi dưỡng nghiệp luân hồi, bằng cách buông bỏ việc làm, toàn bộ quá trình của tâm cũng bắt đầu dừng lại. “Tồn tại là làm, làm là tồn tại” ‘To be, is doing, to do is to be’, khi việc làm dừng lại thì sự tồn tại ngay sau đó cũng dừng lại, đây là lý do tại sao các loại ý thức khác nhau bắt đầu tắt mà không cần nỗ lực nào.

Không cần nỗ lực có nghĩa là trước hết thân thức bắt đầu biến mất, sau đó sắc, thinh, hương, vị, xúc biến mất, tiếp theo là từ bỏ hành động, ý thức cũng bắt đầu mờ nhạt và biến mất. Càng mờ dần, các cấp độ sâu hơn sẽ biến mất, và khi các cấp độ sâu hơn biến mất, hạnh phúc càng biểu lộ nhiều hơn. Bạn đang nhìn thấy toàn bộ con đường Đạo và nó là tự động. Chánh tinh tấn, nỗ lực thực sự đúng đắn là một phần của một quá trình tự động này, vì vậy hãy hiểu những gì Đức Phật đang nói đến về chánh tinh tấn. Hãy hiểu nó đến từ chánh kiến. Chánh kiến ​​là nguồn gốc của chánh tinh tấn, hãy hiểu rõ chánh kiến ​​đó.

 

 

Hãy phát triển anattā-saññā, tưởng về vô ngã, anicca-saññā, tưởng về vô thường, và dukkha-saññā, tưởng về đau khổ, cho đến khi bạn thấy được vấn đề thực sự là gì, thấu hiểu từ việc nhìn thấy vấn đề thực sự. Hãy tỉnh thức, im lặng, buông bỏ quá khứ và tương lai, buông bỏ mọi suy nghĩ, sự đa dạng của bạn, và buông bỏ thế giới này. Vì vậy, như Đức Phật đã nói ở cuối bài giảng, có những nơi trống trải, những cốc liêu yên tĩnh này, vì thế đừng lơ là, hãy thiền định, tận dụng thời gian của các thầy và khi đó các thầy sẽ  đạt được chánh tinh tấn, nỗ lực đúng đắn.

P.14