Have You Come Here to Die – Có Phải Bạn Đến Đây Để Chết Không?

Bài nói chuyện của Thầy Ajahn Brahmavamso với các thầy Tỳ Kheo ở Tu viện Bodhinyana trong mùa An cư năm 2004

Khi hành thiền, chúng ta thường gặp phải những phiền não, và một trong những điều tuyệt vời về khóa an cư mùa mưa của chúng ta là không có lối ra – hay ít nhất là không dễ đi ra ngoài.  Bạn phải thật khéo léo mới tìm được cách ra khỏi tu viện này vào thời điểm an cư mùa mưa hàng năm. Vì vậy, không có gì nhiều để làm ngoài việc đối mặt với tâm trí của chính bạn. Bạn có hai lựa chọn, hoặc bạn đau khổ hoặc bạn có được sự bình yên. Trong số hai điều đó tôi khuyến khích điều sau. Hãy bình an, và làm dịu tâm trí.

Có rất nhiều phương cách giúp bạn tĩnh tâm. Chúng ta nghĩ ra nhiều cách khác nhau để có thể thực hiện phương pháp tu tập truyền thống là buông xả, từ bỏ, buông bỏ kiểm soát và chấm dứt tham ái. Tôi đều nói về những điều này mỗi tuần. Vì vậy, hôm nay tôi sẽ nói về một trong những kỹ thuật thiền chính, nhưng theo một cách khác. Tôi sẽ nói về nó từ góc độ của cái chết. Tôi luôn nhớ một trong những câu mà Thầy Ajahn Chah thường nói khi tôi còn ở tu viện của ngài ở Thái Lan. Thầy sẽ đến gặp bạn và hỏi, “Có phải bạn đến đây để chết 0?”, và tất nhiên, thật kỳ lạ khi ai đó hỏi câu đó vì bạn đang nghĩ “Tôi không đến đây để chết, tôi đến đây để được giác ngộ và đắc thiền”, vậy mà Thầy lại hỏi: “Có phải bạn đến đây để chết 0?” Và bởi vì Thầy Ajahn Chah luôn lặp đi lặp lại câu đó nên rõ ràng ý tưởng về cái chết hẳn là rất sâu sắc và hữu ích. Vì vậy, đây là những gì tôi sẽ nói về ngày hôm nay.

Hãy tưởng tượng bạn sắp chết

Nếu việc thực hành thiền của bạn không tiến triển tốt, hãy tưởng tượng bạn đang chết, hãy tưởng tượng xem cái chết sẽ như thế nào. Bắt đầu thiền với mục đích đó. Tôi thực sự không có ý nói rằng bạn sẽ trở thành một xác chết, điều tôi muốn nói là bạn hãy buông bỏ. Đó mới chính là cái chết thực sự. Khi một người chết họ phải buông bỏ, họ phải từ bỏ. “Mọi thứ thuộc về ‘của tôi’, được yêu quý và làm tôi hài lòng”, sẽ bị lấy đi khi bạn chết. Vì thế chúng ta ở đây, đang tập chết. Chúng ta mường tượng về cái chết bằng cách sẵn sàng từ bỏ tất cả những thứ đó, mà thật ra rõ ràng chúng không thuộc về chúng ta. Chúng không phải ‘của tôi', Chúng không phải là một ‘tự ngã’(attà) – như chúng ta vừa tụng trong Kinh Anattàlakkhana – Vô Ngã Tướng (SN 22.59).

Bây giờ hãy tưởng tượng bạn đang ngồi thiền và buông bỏ tất cả những điều bạn quan tâm, tất cả những dự án, kế hoạch và công việc kinh doanh bạn có. Hãy đặt chúng vào viễn cảnh cái chết, để bạn có thể thực sự buông bỏ chúng. Theo quan điểm này thì thật dễ dàng để buông bỏ mọi thứ. Cách đây không lâu có người hỏi tôi một số câu hỏi về Kinh Rattapala (MN 82). Hôm trước tôi đã đọc kinh này, có những câu nói hay về lý do để một người buông xả. Rất nhiều người chết khi công việc còn đang dang dở. Họ chết mà vẫn còn tham ái, họ chết với những điều còn dang dở. Vậy bạn đã hoàn thành hết nhiệm vụ của mình chưa? Bạn đã thực sự hoàn thành sứ mệnh của mình tại tu viện này chưa? Cách duy nhất để làm điều đó là nhớ đến câu nói xưa của Thầy Ajahn Buddhdassa: “Việc gì đã làm rồi là xong rồi”, và nếu bạn có thể hiểu được thông điệp sâu sắc của câu nói đó, bạn thực sự có thể để cho quá khứ của mình chết đi.

Bất cứ điều gì đã qua – là bạn đã làm xong rồi. Bạn thực sự từ bỏ nó bởi vì bạn mường tượng mình sắp chết. Nếu đây là thời điểm bạn qua đời, tất cả những công việc và chuyện cũ trong quá khứ đều không còn quan trọng. Điều người này nói hay người kia làm thực sự có quan trọng gì không? Điều gì thực sự quan trọng trong số tất cả tài sản trong cốc liêu của bạn, tất cả sách vở, y áo và những thứ khác, mà với tư cách là tu sĩ và người xuất gia, bạn dành quá nhiều thời gian để lo lắng? Bạn không cần phải lo lắng về thời trang mới nhất. Cái bát tốt nhất, hay loại y, hay cái túi này đựng những vật dụng cần thiết này, cái túi kia đựng những vật dụng cần thiết kia - đó chỉ là vật chất. Hãy tưởng tượng bây giờ bạn đang chết thì tại sao bạn lại lo lắng về những điều như vậy? Bạn chỉ còn một ngày, nên có một miếng vá trên chiếc y thì cũng được, bạn không cần phải có cái y mới. Hãy tưởng tượng bạn chết khi đang ngồi trên đệm thiền hoặc bất cứ nơi nào khác. Khi bạn mường tượng mình sắp chết – tất cả những điều làm xáo trộn việc thiền định và lấp đầy tâm trí bạn bắt đầu biến mất. Những tài sản trong cốc liêu của bạn đã làm xong công việc của chúng, chúng đã cùng đi với bạn lâu như vậy rồi. Bạn không cần chúng nữa vì bây giờ bạn sắp chết. Tất cả những mối quan hệ và bạn bè của bạn, bạn chết với tất cả chúng, vì vậy bạn không mang chúng theo khi thực hành thiền. Bạn tưởng tượng điều này đang xảy ra và bạn thực sự đến chỗ ngồi để chết với thế giới của mình. Bạn để cho quá khứ của bạn chết đi.

P.1

Thật thú vị khi đi bộ qua nghĩa địa của các thị trấn và thấy rằng trong vài năm đầu tiên sau khi một người chết có thể có một tấm bia mộ, có thể ai đó còn nhớ, nhưng sau hai mươi, ba mươi hay bốn mươi năm, họ có thể san phẳng những ngôi mộ và chôn người khác vào đó vì đất rất đắt. Vì vậy, ngay cả cái bia mộ của bạn cũng sẽ vỡ vụn thành cát bụi. Mọi ghi chép về việc bạn sống ở đây đều không còn nữa, vì không ai nhớ bạn là ai hay bạn đã làm gì. Như vậy không tốt đẹp sao? Vậy tại sao không làm ngay bây giờ? Hãy san bằng ý tưởng về con người bạn, về 'cái tôi' của bạn, hãy để danh tiếng của bạn chết đi. Khi tôi nói chết đi danh tiếng của bạn, tôi muốn nói đến quá khứ của bạn, bạn đến từ đâu và bạn nghĩ mình là ai. Khi bạn nghĩ về tấm bia cho thân xác này, với tên của bạn trên đó cho biết bạn là ai trong tu viện này, bạn đến từ đâu, bạn đã trải qua bao nhiêu lần an cư mùa mưa, dù bạn là một tu sĩ, sa di hay vị điều hành Phật Giáo anagàrika, hãy tưởng tượng tấm bia đá granit này vỡ vụn thành cát bụi cho đến khi không còn ghi chép nào về cuộc đời bạn. Chỉ khi đó bạn mới có thể thực sự nói rằng thân này của bạn đã chết, cùng với tất cả lịch sử của nó. Hãy tưởng tượng lúc đó bạn sẽ cảm thấy tự do như thế nào. Khi bạn làm cho quá khứ của mình chết đi, nó sẽ không xuất hiện trong quá trình thiền định của bạn nữa mà dường như nó đã biến mất. Bạn được tự do.

Cái kén của sự chết

Nếu tâm trí bạn rất năng động và hay suy nghĩ nhiều, bạn có thể thực hiện những bài tập tưởng tượng khi thiền định. Khai thác suy nghĩ đó. Nếu bạn định suy nghĩ, thì hãy tận dụng bài tập tưởng tượng này. Nếu bạn không thể đánh bại suy nghĩ thì hãy tham gia cùng chúng. Bắt đầu nghĩ về bản thân bạn như một tấm bia mộ đang vỡ vụn. Quá khứ của bạn đang biến mất như những tờ nhật ký bị xé ra, đốt thành tro và bị gió thổi bay – nên bạn không còn ghi chép gì về tất cả những thành tựu của mình, về tất cả những điều bạn đã phấn đấu và làm được. Tất cả những điều đó đã qua rồi. Khi nghĩ về tất cả những thành tựu mà bạn đạt được trong quá trình thiền định, việc cố gắng đạt được một số thành tựu nào đó. Bạn đang cố chứng tỏ điều gì vậy? Đối với người hành thiền mà phần lớn thiền xuất phát từ ‘cái tôi’, từ ‘bản ngã’, muốn bẻ gãy cái ngã đó, muốn đạt được các tầng thiền (1), muốn đạt được Đạo Quả magga phala (quả của Bát Thánh Đạo (2)), thì 0 đắc thiền được. Lý do không đắc thiền là do bạn, bạn đang “tạo tác, đang làm” việc đó. Đó cũng là một điều nữa mà bạn muốn đạt được trong thế giới này. Chỉ là một thành tựu của bản ngã, một huy chương khác mà bạn có thể đeo lên ngực bản ngã, tất cả những thứ đó là vậy - đó là lý do tại sao bạn 0 đắc thiền. Bạn chưa thể đắc thiền. Vậy tại sao bạn không chết đi với mọi thành tựu, chết đi cái tôi đang muốn tất cả những thứ này, bởi vì cuối cùng sẽ không ai nhớ đến bạn. Bạn sẽ lụi tàn và biến mất mãi mãi – vậy tại sao không làm điều đó ngay bây giờ.

Con đường dẫn tới đắc thiền là chết đi với chúng. Vì vậy, chúng ta chết đi ý tưởng về ‘cái tôi’, thân này, quá khứ và tương lai của mình, bởi vì trên thực tế, chúng ta không có bất kỳ thứ gì. Mọi người trong tu viện này không có tương lai ở đây. Tuyệt vời! Với tư cách là Sư Cả, tôi không có tương lai ở đây. Bạn chết đi với điều đó. Khi bạn chuẩn bị rời bỏ thân xác này, tương lai của bạn sẽ không còn nữa. Mọi kế hoạch của bạn tan vỡ, bạn sắp lìa khỏi thân xác này, bạn sắp trút hơi thở cuối cùng. Khi bạn sắp ra đi, khi sắp chết, kế hoạch của bạn ở đâu? Vì vậy, khi bạn tưởng tượng mình sắp chết ngay lúc này, bạn sẽ quên đi tất cả những kế hoạch tương lai về những gì bạn sẽ làm khi rời khỏi đây hoặc những gì bạn sẽ làm vào tuần tới.

Sự tưởng tượng và quán xét hoặc suy ngẫm về cái chết theo cách này sẽ nhanh chóng đưa bạn đến thời điểm hiện tại. Đôi khi mọi người hỏi: “Làm sao bạn có thể làm được điều này?” “Làm thế nào mà bạn đạt được tỉnh giác về thời điểm hiện tại?” Cứ nghĩ đến cái chết. Hãy nghĩ khoảnh khắc này là khoảnh khắc hấp hối của ta. Hãy tưởng tượng, đặt mình vào tình huống đó và bạn sẽ biết tỉnh giác về giây phút hiện tại là gì. Cái chết là hành động từ bỏ cuối cùng, từ bỏ cơ thể, giác quan, quá khứ và tương lai của bạn. Tại sao nó khó làm? Bởi vì khi chết, bạn buông bỏ những gì bạn nghĩ về mình. Cái chết đi ngược lại với cách tích lũy, cách sống, cách tồn tại, chúng đều là chức năng của một ‘cái tôi’, một ‘cái ngã’. “Tôi muốn trở thành như thế này, tôi muốn sống, tôi muốn làm mọi việc và tôi muốn tích lũy mọi thứ. Tôi muốn của cải, kinh nghiệm và thành tựu” – đó là con đường của thế gian khiến luân hồi (3) tiếp tục kéo dài. Con đường của cái chết, nếu chúng ta không chống lại nó, là con đường khiến tất cả vòng luân hồi biến mất và tất cả sở hữu của chúng ta bị lấy đi mất. Tất cả những ảo tưởng, nghĩ rằng chúng ta là một cơ thể và cho rằng ta chính là những món ta có, đều bị loại bỏ.

P.2

Nó đang thách thức chúng ta, đó là lý do tại sao mọi người sợ chết, bởi vì đó là cái chết của sự sở hữu, tài sản, là một thách thức đối với chính ý tưởng về quyền sở hữu và kiểm soát. Khi bạn chết bạn không thể kiểm soát được nữa. 'Tâm kiểm soát' cũng sắp chết, sắp hết hạn. Khi chúng ta tưởng tượng mình đang làm điều này, việc buông bỏ mọi thứ sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều. Chúng ta buông bỏ thân xác – tưởng tượng mình đang thở, buông hơi thở ra vì bạn sắp chết – đây là hơi thở cuối cùng của tôi lúc này. Bạn thấy mình trở nên ý thức rất rõ ràng về hơi thở khi tưởng tượng mình sắp chết. Hơi thở tiếp theo là bạn có thêm một hơi thở nữa, vì vậy bạn quan sát hơi thở đó rất cẩn thận – nó sắp chết. Tất cả việc thực tập sắp chết này giúp bạn tập trung, giúp bạn trân trọng từng hơi thở. Bạn đã chết đối với thế giới, và hơi thở là thứ duy nhất bạn còn lại, sau đó là hơi thở cuối cùng của bạn, chính là hơi thở này bây giờ. Thiền hơi thở trở nên thật dễ dàng khi bạn tưởng tượng mình sắp chết. Hãy đặt cái chết xung quanh bạn. Hãy mường tượng nó. Hãy quán chiếu cái chết như thể bạn đang thiền định trong cái kén của sự chết này. Hãy tưởng tượng nó bao quanh bạn, ôm lấy bạn. Nó ngăn chặn tất cả những phiền não, tất cả quá khứ và tương lai, tất cả những ý tưởng ngớ ngẩn về sở hữu, tài sản. Suy nghĩ rằng bạn là thân thể này và những điều có liên quan đến bạn đều bị gạt sang một bên khi suy ngẫm về cái kén của sự chết.

Trong cái kén sự chết, bạn rất dễ sống trong giây phút hiện tại, dễ theo dõi hơi thở vì bạn đang chết dần với thế gian, và tất nhiên điều tuyệt vời nhất về cái chết là khi năm giác quan cuối cùng cũng dừng lại. Tất cả việc nhìn và nghe này, có bao nhiêu bạn đã dành hàng giờ để đọc sách hoặc chỉ ngắm nhìn mọi thứ. Sẽ không tuyệt vời sao nếu cái thấy chỉ là cái thấy? Nghe những bài nói chuyện trên đĩa CD, ngay cả cái nghe đó cũng chỉ là 'cái nghe'. Chỉ nhìn và nghe là chưa đủ sao? Tất cả những điều đó vẫn còn làm bạn phấn khích, vẫn đang làm bạn hứng thú – tại sao việc buông bỏ những điều này khi thiền lại khó đến vậy. Như tôi đã nói nhiều lần trước đây, đây chính là sự dính mắc. Chúng ta nghĩ rằng chúng ta sở hữu thính giác và khả năng nhìn thấy của mình. Chúng ta nghĩ rằng những thứ này là của ta, chúng là một phần của ta. Đó là lý do tại sao chúng ta không chịu buông bỏ chúng, bởi vì dường như có điều gì đó làm chúng ta mất mát, điều gì đó trong chúng ta đang mất đi khi chúng ta vào sâu trong thiền - đó là lý do tại sao chúng ta thấy sợ hãi.

Cho phép bản thân chết đi trước mọi sự nhìn thấy; đây là điều cuối cùng tôi thấy trong cuộc đời này khi tôi nhắm mắt để thiền. Đây là âm thanh cuối cùng tôi nghe, tôi sẽ buông bỏ hoàn toàn việc nghe. Tôi chỉ cảm nhận được cơ thể mình lần cuối và sau đó cơ thể tôi sẽ biến mất. Điều này giúp bạn buông bỏ các giác quan. Những giác quan này thực sự đang kiểm soát bạn. Chúng luôn làm phiền bạn. Chúng luôn đòi hỏi bạn phải chú ý đến chúng, chúng lấp đầy tâm trí bạn, đến nỗi bạn khó có thể thấy biết được tâm thức và tâm. Chính năm giác quan này đang đùa giỡn với bạn, kéo mũi bạn từ đời này sang đời khác, kéo lê bạn qua những thăng trầm của luân hồi. Hãy xem liệu bạn có thể chết với thế giới năm giác quan hay không. Nếu bạn chết đi năm giác quan, chết đi thân xác, tất cả những lo lắng sẽ đều tan biến, bạn đã chết.

Khi bạn chết đi, thứ duy nhất còn lại là tâm. Khi một người chết đi, dòng tâm thức đi từ cuộc sống này sang cuộc sống khác, và chính tâm đó sẽ đi tìm một nơi mới để tái sinh. Nhưng ít nhất bạn biết tâm là thứ còn lại khi bạn chết đi về thể xác và năm giác quan. Nếu thân xác và năm giác quan của bạn chết đi thì ấn tướng thiền nimitta (4) xuất hiện, giống như cách một người chết đi về phía ánh sáng. Nếu bạn chưa nhìn thấy và muốn tìm ấn tướng thiền nimitta, hãy tưởng tượng mình sắp chết. Khi tưởng tượng, bạn xây dựng những quán xét và suy ngẫm tưởng tượng này, lấp đầy bản thân bằng nhận thức đó, và sau đó bạn sẽ thấy rằng mình thực sự 0 còn cảm nhận về thân. Bạn 0 còn cảm nhận về giác quan. Bạn đã đến đây để chết. Bạn chết đi những thứ của thế gian và chết đi những sở hữu. Bạn chết để trở thành một tu sĩ PG thực sự, một ẩn sĩ đi vào hang động của trái tim, rời xa thế giới của cơ thể, hình ảnh và âm thanh.

Ấn Tướng Thiền Nimitta trú ở đâu

Hang động là nơi tuyệt vời cho việc thiền định – tôi đang nói về những hang động có thật sâu trong núi – chúng rất tối và bạn không thể nghe thấy điều gì đang xảy ra bên ngoài. Lần đó tôi đang ở trong một hang động thì có một cơn bão lớn, 1 cơn giông bão dữ dội. Tôi đã ở trong hang động đó khoảng năm hay sáu tiếng đồng hồ, khi tôi ra ngoài, dân làng kể cho tôi nghe về cơn bão và hỏi: “Thầy có nghe thấy cơn bão dữ dội không?” Tôi không nghe thấy gì cả - lúc đó không phải tôi miệt mài nhập thiền - tôi chỉ đang ở sâu trong một cái hang thực sự, một hang đá vôi. Nếu bạn đi vào hang động của trái tim thì điều đó cũng giống như vậy. Hang động trái tim là nơi bạn chết đi đối với thị giác và âm thanh. Tất cả đều màu đen; bạn không nhìn thấy bất cứ điều gì hoặc nghe thấy bất cứ điều gì. Cơ thể mát mẻ và nó biến mất. Hang động của trái tim là nơi nimitta trú ngụ, ở đó thân và các giác quan chết đi. Đó là lý do vì sao những trải nghiệm thiền định sâu sắc này là sự diễn tập cho cái chết.

Tại sao mọi người không thể đạt được ấn tướng nimitta? Đó là bởi vì họ chưa sẵn sàng để chết. Tôi giải quyết xong chuyện này và sau đó tôi sẽ sẵn sàng. Nhưng rồi  bạn sẽ luôn thấy có thêm một điều nữa cần giải quyết nên bạn chết chưa trọn vẹn. Hãy nhớ lời ngài Ajahn Buddhadàsa nói: “Việc gì đã làm là xong rồi”. Vì vậy, khi bạn ngồi xuống, việc gì đã làm là xong, bạn đã hoàn thành. Chết đi thân xác của bạn, chết đi quá khứ và tương lai của bạn, chết đi mọi kế hoạch của bạn. Nhắm mắt lại và không nhìn thấy nữa. Đóng tai lại để không nghe thấy. Đóng kín cảm xúc của bạn nơi thân, để toàn bộ cơ thể biến mất. Nó chết đi trong bạn, và khi đó bạn thấy trong cái chết, những ấn tướng thiền nimitta đẹp đẽ xuất hiện. Chúng thật yên bình, xinh đẹp và tuyệt vời. Hãy hiểu rằng chết như thế này chính là tự do. Đức Phật không ca ngợi bất cứ cái chết nào. Trong Kinh Pháp Cú (câu 334), ngài nói rằng bạn sẽ chuyển sang một thân khác. Loại chết mà Đức Phật ca ngợi là khi bạn chấm dứt mọi hiện hữu, mọi thân xác, là Parinibbana.

P.3

Bạn đã sẵn sàng cho sự chết hay chưa? Nếu bạn sợ chết thì ấn tướng thiền nimitta sẽ không bao giờ xuất hiện. Vì vậy, hãy tưởng tượng cái chết, mang nó vào tâm trí bạn, lấp đầy tâm trí bạn với khái niệm này và xem liệu còn chút sợ hãi nào không. Nếu còn sợ hãi thì đó luôn là dấu hiệu của tham luyến chấp trước. Nỗi sợ hãi luôn là dấu hiệu cho thấy thứ gì đó mà bạn trân trọng sắp bị lấy đi. Nếu điều đó không phải của bạn thì sẽ không có sợ hãi. Nếu biết nó không thuộc về mình thì bạn có thể cho đi rất dễ dàng . Vì thế hãy tự kiểm tra xem mình còn dính mắc gì, xem mình đã sẵn sàng cho cái chết hay chưa, và hãy thực hành cái chết. Khi bạn chết đi đối với cơ thể và năm giác quan, ấn tướng thiền nimitta sẽ xuất hiện nhưng bạn vẫn còn nhiều việc phải làm nữa. Sau ấn tướng thiền nimitta, vẫn còn 1 dấu vết cuối cùng của sự kiểm soát là Ý Chí. Bạn phải chết đi ý chí mình. Để cho ý chí chết đi là một điều đáng sợ. Tôi đã chỉ ra cho bạn nhiều lần rằng bạn nghĩ ý chí là của bạn. Nó rất gần với cái tôi, với con người của bạn, đến nỗi việc cho phép ý chí biến mất là điều rất rất đáng sợ. Đây là nơi bạn đang thực sự chết.

Ở đây, một phần của tâm trí đang chết dần, ý chí, cảm thọ (5) và tiềm năng muốn làm. Khi bạn sắp chết, bạn hiểu rằng có rất nhiều sức mạnh của bạn đã bị lấy đi. Khi về già, bạn muốn giơ tay lên nhưng không được. Bạn muốn mở miệng nói, nhưng 0 nói được. Bạn muốn tụng kinh nhưng lại quên lời. Về già bạn nhận ra rằng ý chí không còn mạnh mẽ nữa. Nó có thực sự mạnh mẽ 0 hay bây giờ bạn mới nhìn thấy bản chất thực sự của nó? Khi bạn chết phần lớn ý chí sẽ chết theo bạn. Bạn có thể thấy khả năng kiểm soát của bạn thực chất như thế nào - chỉ là ảo ảnh, huyễn hoặc, trò lừa của nhà ảo thuật. Bạn luôn nghĩ rằng mình là người chịu trách nhiệm, người nắm quyền, nhưng cái chết sẽ cho thấy bạn có thực sự nắm quyền hay 0. Hãy tưởng tượng bạn sắp chết, hoàn toàn mất kiểm soát, bạn không thể kiểm soát được việc đi vệ sinh của mình, không thể kiểm soát được nước tiểu hay bất cứ thứ gì khác. Bạn đấu tranh đến hơi thở cuối cùng và bạn cũng không thể kiểm soát được điều đó luôn. Hãy tưởng tượng nó sẽ như thế nào, hãy tưởng tượng hoàn toàn buông bỏ sự kiểm soát, cho phép hơi thở dừng lại, cho phép cơ thể chết đi, cho phép nó, dù sao thì nó cũng chưa bao giờ thực sự thuộc về bạn, biến mất. Hãy tưởng tượng hơi thở này và thân thể này, giống như lá và cành cây trong Rừng Jeta – người ta mang chúng đi đốt. Họ lấy đi cơ thể bạn, quá khứ và tương lai của bạn, mọi thứ bạn nghĩ về bạn và những thứ ‘của bạn’, gia đình bạn, toàn bộ hồ sơ về cuộc đời bạn - họ đã lấy đi tất cả để đốt khi bạn chết.

Bây giờ bạn đang nghĩ về điều này trong khi bạn vẫn còn sống và bạn đang buông bỏ. Bạn đang từ bỏ mọi thứ, chữ BUÔNG BỎ viết hoa - và nó trở nên thật tự do. Nếu bạn có thể làm được điều này thì ấn tướng thiền Nimitta sẽ xuất hiện rất dễ dàng. Nếu bạn có thể làm được điều này thì bạn sẽ ngừng kiểm soát nimitta. Nó không phải của bạn. Ý chí được nhìn thấy đúng như thật. Đó là trò lừa đảo tuyệt vời, cho rằng bạn là người chịu trách nhiệm và bạn thực sự có thể làm được điều đó. (Nó lừa bạn rằng) Hãy làm cho ý chí này thông minh và sắc bén, hãy làm cho ý chí này có nhiêu thật nhiều trí tuệ, khi đó bạn có thể thực sự giác ngộ. Bạn có thể làm bất cứ điều gì bạn muốn. Bạn nghĩ rằng nếu có thể rèn luyện ý chí của mình, đó sẽ là con đường dẫn đến Giác ngộ. (Nhưng thật ra) Qua cái chết, bạn biết rằng ý chí này 0 thuộc về bạn, nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn. Việc kiểm soát 'tâm điều khiển' chỉ khiến bạn thêm thất vọng. Cuối cùng, bạn sẽ thấy ý chí thực sự là như thế nào. Trong ánh sáng của cái chết – ý chí sẽ dừng lại. Ít nhất phần lớn ý chí dừng lại khi ta chết, bạn không thể kiểm soát được cơ thể mình, không thể kiểm soát được hầu hết các giác quan, nhưng chúng ta vẫn cho rằng mình có thể kiểm soát được tâm trí của mình.

Chúng ta nghĩ mình có quyền tự do suy nghĩ, nhưng tại sao lại không chết đi những suy nghĩ của mình. Những suy nghĩ nhỏ nhặt này của bạn – rốt cuộc chúng được tạo nên từ cái gì? Tất cả đều được làm từ những thứ thế tục. Chúng được làm từ những trải nghiệm trong cuộc sống của bạn. Bạn lập kế hoạch, bạn tưởng tượng và bạn mô tả tất cả những suy nghĩ đang diễn ra này. Khi bạn chết sẽ như thế nào? Vào lúc chết thì những suy nghĩ đó ở đâu? Chẳng phải thật tuyệt vời sao lúc được tự do khi chết, thoát khỏi tất cả những suy nghĩ này. Hãy tưởng tượng quá trình suy nghĩ đang chết đi, ý nghĩ cuối cùng đang chập chờn trong khoảnh khắc tồn tại cuối cùng của nó, và sau đó những ý nghĩ đó không nảy sinh trong nhiều giờ. Hãy tưởng tượng điều đó sẽ như thế nào – 0 vướng bận, tự do thoát khỏi sự phiền toái to lớn này. Thoát khỏi cái tâm suy nghĩ này, nó nói với bạn rằng bây giờ bạn vui, bây giờ bạn buồn, người này thích bạn, người kia nghĩ bạn là kẻ ngốc. Tất cả những suy nghĩ này đẩy bạn đến sân hận, ác ý, tham dục, ham muốn, đau khổ và tái sinh. Hãy tưởng tượng khi chết thì bạn khỏi phải suy nghĩ nữa. Nó dừng lại. Bạn cần ngừng suy nghĩ hoàn toàn trước khi thực sự trải nghiệm ấn tướng thiền nimitta. Nimitta đến trong im lặng. Đó là lý do tại sao những trải nghiệm đó giống như cái chết. Rất nhiều thế giới trong bạn đã chết; bạn đang ở trong một không gian khác. Nó giống như một cõi thiên đường. Bạn đã chết và chỉ còn lại nimitta đẹp đẽ này. Đôi khi người ta có thể nghĩ rằng nimitta đó là một vị thần hay chư thiên (6) hay điều gì đó. Điều đó chỉ là tưởng tượng. Những người đơn giản với tâm trí trong sáng chỉ xem đó là ấn tướng thiền nimitta, chỉ là ánh sáng đẹp đẽ. Bạn đã chết đối với thế giới, bạn không thể nhớ, bạn không thể nghe hay biết bất cứ điều gì, ngay cả những suy nghĩ cũng đã chết, và cuối cùng bạn vẫn còn đó.

P.4

Cảnh Giới của tâm

Những người dính mắc nhiều, không biết cách (đối diện với cái) chết thường rất sợ hãi khi họ trải nghiệm dấu hiệu đầu tiên của nimitta. Tại sao? Bởi vì (giống như) họ đang trải qua cảm giác hấp hối. Hãy cho phép bản thân chết. Nó không tệ như người ta vẫn tưởng, và khi bạn tạm thời chết khỏi thế gian, bạn có thể rời bỏ toàn bộ thế giới của cơ thể và năm giác quan. Sau đó, nếu bạn ở trong nimitta đủ lâu, bạn sẽ đi vào các cõi thiền. Cõi thiền jhana là nơi năm giác quan không tồn tại. Đó là cõi mà Mara(7) không thể tới, Màra đôi khi được gọi là Vua Tử Thần. Tôi nghĩ Màra thực sự có nguồn gốc từ nguyên từ maraia (từ Pàli có nghĩa là cái chết) nên ở đây bạn đang vượt qua khỏi cái chết, cái chết của thân này. Thiền về cái chết mà tôi đang truyền đạt cho bạn bây giờ là một cách tuyệt vời để giúp bạn nhập thiền jhana. Khi bạn ở trong thiền jhana, bạn đang ở trong cõi tâm trí và bạn thực sự đã chết. Thân hoàn toàn bị gạt sang một bên. Trong thiền jhana, thân ở trạng thái tạm dừng. Trong kinh có nói rằng bạn có thể chết trong trạng thái thiền định, nhưng tôi nghĩ điều đó rất hiếm khi xảy ra (nghĩa là hết thọ mạng thì tử trong khi thiền và lập tức tái sinh về cõi thiền, chứ nhập thiền 0 làm cho người ta chấm dứt thọ mạng – người dịch). Thân rất an lạc đến nỗi không thể bị tổn hại. Rất khó để tưởng tượng những cơn đau tim và những điều tương tự có thể xảy ra khi nhập thiền bởi vì bạn rất tĩnh lặng và rất bình yên, và cơ thể đang trong trạng thái rất rất đẹp. Bạn thực sự không thể bị tổn hại. Tôi thậm chí không nghĩ điều đó có thể xảy ra.

Tôi nhớ câu chuyện về một nhà sư được dân làng phát hiện khi đang thiền định rất sâu. Họ tưởng vị ấy đã chết nên đi hỏa táng. Dù họ ném vào lửa nhưng vị ấy không bị cháy. Sáng hôm sau, vị ấy vẫn đi khất thực như thường lệ. Chắc chắn rằng một người không thể bị tổn thương hoặc tổn hại khi đang nhập thiền jhana. Thường thì hành giả không chết trong khi nhập định jhana, mặc dù trong kinh nói rằng điều đó có thể xảy ra. Vấn đề là khi bạn nhập thiền jhana như thể bạn sắp chết, điều đó thật tuyệt vời. Nó thật đẹp đẽ và hạnh phúc, và tất nhiên khi bạn xuất thiền sau đó bạn sẽ nhận ra cái chết có nghĩa là gì.   Chết là buông bỏ, là từ bỏ. Bạn sẽ phải làm điều đó sớm hay muộn mà thôi.

Vấn đề là khi người ta chết và sắp từ bỏ thân xác này và năm giác quan, họ lo lắng rất nhiều vì chưa quen với việc ấy. Họ đấu tranh rất vất vả, rồi sau đó họ đi tái sinh kiếm cho mình một thân mới. Lúc đó họ phải làm lại từ đầu. Vì vậy, khi thực hành thiền, chúng ta tìm hiểu về các ấn tướng thiền nimitta và thiền định jhana này, và chúng ta biết chết đúng cách, chúng ta biết cách buông bỏ. Chúng ta có thông tin hoặc dữ liệu từ trải nghiệm mới của mình để biết điều gì thực sự thuộc về chúng ta và điều gì không. Chắc chắn chúng ta biết rằng thân này và năm giác quan không liên quan gì đến chúng ta, thực ra chúng là khổ, là dukkha (8). Chỉ khi nhận thức về khổ khi những chướng ngại có mặt và niềm an lạc khởi lên khi những chướng ngại biến mất, bạn mới biết khổ là gì. Có thân là khổ, khỏe hay đau ốm đều khổ như nhau. Mọi người đều khổ.

Đã bao nhiêu lần bạn nghe những bài giảng hay về Chánh Pháp (9) và nghĩ: “À, điều này thật tuyệt vời”, rồi ai đó nói điều gì đó ngu ngốc với bạn, và bạn nghĩ: “Anh ấy nói điều đó để làm gì”? Đó là âm thanh, thế thôi. Bạn mong chờ điều gì? Đó chỉ là sự chuyển động của các phân tử không khí gây kích ứng màng nhĩ. Nó tạo ra các sóng điện trong não mà chúng ta hiểu là âm thanh, chỉ vậy thôi. 1 Vấn đề lớn! Đó là nhìn thấy tất cả các cô gái trẻ đẹp đến tu viện và nhìn thấy tất cả các bà già đến. Ngửi tất cả các món ăn ngon, rồi ngửi mùi phân trộn. Tôi đang ở ngay trên đồi làm từ đống phân trộn nên mỗi khi nó được đào lên là tôi biết. Chỉ là mùi thôi, không có gì to tát cả. Với niềm vui và nỗi đau trong cơ thể, bạn sẽ luôn có cả hai thứ đó. Là một con người, bạn quan sát nỗi đau và nghĩ đó là điều quan trọng nhất. Sau đó, bạn quan sát niềm vui và nghĩ rằng đó là điều quan trọng nhất. Mỗi người trong chúng ta luôn nhận được 50:50 vui và buồn. Đó chỉ là vấn đề chúng ta tình cờ nhớ lại mà thôi. Tất cả chỉ có vậy, nó chỉ là giác quan mà thôi. Vậy tại sao phải bận tâm về chúng? Chúng ta không thể để cho chúng chết đi, để chúng biến mất sao? Hãy tưởng tượng điều đó (sẽ tốt) như thế nào. Cuối cùng chúng ta thoát khỏi thân thể nhức nhối, đau đớn này. Nó luôn bị bệnh. Nó đói, nó muốn đi vệ sinh, nó muốn gãi. Bây giờ  khi ngồi trên đệm nghe tôi giảng, bạn có thấy đau nhức không?

P.5

Vì thế khi chết, chúng ta buông bỏ, chúng ta từ bỏ. Chúng ta chỉ buông bỏ những gì đang đau khổ. Vì vậy, đây là vấn đề lớn, hãy tưởng tượng mình sắp chết. Khi bạn thiền, hãy đặt ý tưởng về “tấm chăn của sự chết” xung quanh bạn. Hãy giữ nó quanh bạn như một tấm vải liệm và khi nó quấn quanh bạn, nó sẽ giúp bạn buông bỏ thế giới. Cái chết là một lời nhắc nhở tuyệt vời. Nó có nghĩa là: “Nghe này, bạn không sở hữu bất cứ thứ gì, thân này không phải của bạn và những giác quan này không thuộc về bạn”. Hãy ngắm nhìn CHẾT, CHẾT, CHẾT! Hãy nhìn vào những gì nó nói với bạn. Những bài pháp hay nhất là hét lên: “Những thứ này không phải là tôi, không phải là tôi, chúng không phải là tự ngã”. Vì vậy, khi bạn quấn mình trong 'chiếc chăn của cái chết', nó nhắc nhở bạn rất rõ ràng rằng những thứ này không phải của bạn, vậy tại sao bạn không buông bỏ chúng. Nếu bạn buông xả chúng thì bạn chết và nhập thiền  jhana và sau đó sống trở lại (xuất thiền). Bạn thấy bạn vẫn đang ngồi trên cùng một chiếc đệm trong cốc lieu của mình, bạn sống lại. Nói cách khác, bạn đã xuất thiền, trở lại thế giới này. Khi bạn xuất thiền quay trở lại thế giới này, bạn  không còn giống như trước nữa vì bạn đã nhìn thấy một thứ gì đó rất mạnh mẽ và sâu sắc. Bạn đã nhìn thấy một thế giới khác.

 

Sammà Samàdhi -  (10) – Chánh Định

Ba cõi hiện hữu theo Phật giáo, tiloka trong tiếng Pali, là kamaloka, rapaloka và arapaloka. Kamaloka là cõi Dục, cõi của năm giác quan, rapaloka là cõi Sắc Giới của thiền định jhana, và arapaloka là cõi Vô Sắc. Người ta chỉ biết về một cõi rất nhỏ (đang sống) trong số các cõi đó. Vậy làm thế nào bạn thực sự mong muốn biết được Chánh Pháp và Giác ngộ là gì? Khi Đức Phật nói ngài là lokavida –Bậc Thế Gian Giải, là Bậc  hiểu biết về ba cõi  hiện hữu, tiloka. Khi bạn biết về ba cõi hiện hữu đó, bạn sẽ có được cái nhìn tổng thể về những gì thực sự xảy ra. Khi bạn chỉ biết một cõi thế giới, thì cái nhìn còn hạn hẹp lắm. Như vậy, khi nhập thiền, bạn đã thực sự rời khỏi thế giới này và đi vào cõi rapaloka – cõi Sắc Giới của thiền định jhana. Bạn đã chết nơi cõi Dục kamaloka và tái sinh vào trạng thái của cõi Sắc Giới của thiền jhana, rapaloka trong một thời gian ngắn, và sau đó khi xuất thiền, bạn quay trở lại cõi Dục Giới. Lúc đó bạn hiểu sự khác biệt là gì, bạn hiểu rất rõ đau khổ là gì, hiểu rất rõ về cái “ngã” và vô ngã là gì. Và đặc biệt là bạn biết về khả năng ‘tạo tác’, về ‘tâm tạo tác’, chính ‘kẻ kiểm soát’ này vốn gây ra rất nhiều vấn đề. Đây là lý do tại sao khi biết 'kẻ kiểm soát' và 'tâm tạo tác' là gì thì người ta không làm gì cả.

Đừng cho 'người điều khiển' một kẽ hở nào, nó chỉ khiến bạn đi qua nhiều kiếp nữa trong luân hồi - đó là Mara, thứ có quyền lực đối với 'ý chí' và 'tâm tạo tác' là những sáng tạo của con người,. Trong thiền jhana tiềm năng tạo tác không còn nữa. Bạn ở ngoài tầm kiểm soát của Mara, nó không thể tìm thấy bạn khi bạn nhập thiền. Trong thiền định jhana thì không còn ý chí nữa, bạn đã chết. Đôi khi bạn thấy những người đang nhập thiền jhana trông như thể họ đã chết. Họ im lặng giống như không thở. Đó là ‘chết’, nhưng là một cái chết đẹp đẽ, ‘một cái chết’ mà sau đó bạn có thể xuất thiền sống lại và kể cho người khác nghe về nó, bạn có thể mô tả nó. Bạn hiểu rằng Chánh Định Samma Samadhi là một cách tuyệt vời giúp bạn thâm nhập Giáo pháp.

Bằng cách thực tập cái chết, chúng ta không thực tập đạt được đạo quả theo kiểu “Tôi sẽ trở thành một vị thánh Dự lưu (11)” hay điều gì khác. Đó là sự “chết” đi cái ý chí muốn đạt được những thứ đó. Đó là ‘cái chết’ với tất cả công việc này, tất cả việc nhìn, nghe, nếm, chạm vào công việc này. Đó là ‘cái chết’ với sự bận rộn của cuộc sống với tất cả những ràng buộc, tham muốn, mong muốn, đến và đi của nó. Kiểu chết đó như vậy. Đó là lý do chúng ta muốn chết. Chúng ta chết với tất cả những điều đó, và bạn nghĩ còn lại gì? Chỉ có các cõi thiền thôi, vì vậy hãy đi vào các cõi đó. Nếu bạn chưa đắc thiền jhana, ngay cả khi ấn tướng thiền nimitta chưa xuất hiện với bạn, hãy thử chết đi. Tôi không có ý nói tự sát, tôi chỉ muốn nói là ngồi xuống, và xem bạn đã chết nơi sanna, tưởng của bạn (12), rất nhiều, để tất cả những thứ từng là sự dính mắc và sở hữu của bạn được nhận ra đúng như thật bản chất của chúng, chỉ là gánh nặng không cần thiết. Hãy tưởng tượng bạn đặt điều đó vào tâm trí một cách mạnh mẽ đến mức việc từ bỏ diễn ra một cách tự nhiên. Hãy giữ nó làm chủ đề cơ bản của bạn, để sự buông bỏ xuất hiện, cái này không phải của tôi, tôi chết với nó nên nó biến mất. Tất cả các tầng thiền mà tôi đang nói đến – chúng diễn ra liền mạch, giống như khi bạn chết, vì thế bạn hãy buông bỏ. Buông bỏ, buông bỏ, chết, chết, chết. Khi đó có lẽ bạn sẽ hiểu ý Ajahn Chah khi ngài hỏi: “Có phải bạn đến đây để chết 0?”

Ghi Chú:

(1) Jhàna: Trạng thái thiền buông xả sâu sắc.

(2) Con Đường Bát Chánh Đạo: Chánh kiến hay hiểu biết đúng đắn. Chánh Tư Duy - Suy nghĩ hay ý định đúng đắn. Chánh Ngữ - Lời Nói Đúng. Chánh Nghiệp - Hành động đúng. Chánh Mạng - Sinh kế đúng đắn. Chánh Tinh Tấn - Nỗ lực đúng đắn. Chánh niệm. Chánh Định, tức là jhàna.

(3) Luân hồi: Vòng tái sinh (Nghĩa đen: ‘lang thang’).

(4) Nimitta: Ấn Tướng, Dấu hiệu, đặc tính. Trong bối cảnh thiền định của Phật giáo, Nimitta là Ấn Tướng Thiền.

(5) Vedanà: Cảm thọ – qua hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm hay tâm  –  là dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính. Từ “feeling - cảm giác” trong tiếng Anh không truyền tải được chính xác ý nghĩa của Vedanà.

(6) Deva: Nghĩa đen: ‘người tỏa sáng’, tức là thần, vị thần hoặc vị thiên.

(7) Màra: Nghĩa đen, ‘kẻ giết người’; thường được gọi là ‘Ác ma’, là một nhân vật cám dỗ luôn tìm cách trói buộc chúng sinh vào vòng tái sinh (nơi Dục Giới).

(8) Dukkha: Khổ, Đau khổ và bất toại nguyện.

(9) Chánh Pháp: Lời dạy của Đức Phật; sự thật; Chuẩn mực.

(10) Sammà samàdhi: Chánh định, tức là 4 tầng thiền. Yếu tố đỉnh cao của Bát Thánh Đạo.

(11) Sotàpanna: Bậc Dự Lưu, giai đoạn đầu của Giác Ngộ. Vị Thánh Dự Lưu được bảo đảm sẽ đạt được giác ngộ viên mãn (Arahant) trong vòng nhiều nhất là bảy kiếp.

(12) Sanna: Tưởng, Nhận thức

P.6