Mắc Phải Sai Lầm – On Making a Mistake

Ajahn Brahmavamso

Ngài Ajahn Brahmavamso là Viện trưởng Tu viện Bodhinyana ở Tây Úc. Bài suy ngẫm về Pháp này được trích từ một bài nói chuyện của Ngài tại Trung tâm Dharmaloka ở Perth vào năm 1990.

Giác ngộ có nghĩa là không còn sân hận trong tâm bạn. Không còn tham, ham muốn hay ảo tưởng cá nhân nào trong trái tim bạn.

Trong cuộc sống chúng ta thường quên rằng phạm sai lầm không phải là điều gì to tát. Đối với Phật giáo, phạm sai lầm là điều bình thường. Không hoàn hảo thì cũng không hề gì. Điều đó không tuyệt vời sao? Nó có nghĩa là chúng ta có quyền tự do làm một con người, thay vì nghĩ mình là một người tuyệt vời và vĩ đại, người không bao giờ mắc sai lầm.  Thật là kinh khủng nếu chúng ta nghĩ mình không được phép phạm sai lầm, vì khi đó, nếu chúng ta trót phạm sai lầm thì chúng ta phải trốn tránh và cố gắng che đậy chúng. Và như thế thì gia đình không phải là một nơi bình yên, tĩnh lặng và thoải mái. Tất nhiên, hầu hết những người hay hoài nghi đều nói: "Nếu bạn cho phép mọi người mắc sai lầm, làm sao họ có thể học hỏi được? Họ sẽ tiếp tục mắc nhiều sai lầm hơn nữa”. Nhưng đó không phải là cách mọi chuyện thực sự diễn ra. Để minh họa cho điểm này, khi tôi còn là một thiếu niên, cha tôi đã nói với tôi rằng ông sẽ không bao giờ đuổi tôi ra ngoài hay cấm tôi bước vào nhà cho dù tôi có làm gì đi nữa. Tôi luôn được phép vào nhà  ngay cả khi tôi đã phạm phải những sai lầm tồi tệ nhất. Khi nghe điều đó, tôi hiểu đó là biểu hiện của tình yêu, của sự bao dung. Điều này đã truyền cảm hứng và tôi tôn trọng cha tôi đến mức tôi không muốn làm ông tổn thương. Tôi không muốn gây rắc rối cho ông và vì vậy tôi càng cố gắng hơn nữa để xứng đáng với ngôi nhà của cha tôi.

Bây giờ, nếu chúng ta thử áp dụng điều đó với những người chúng ta đang chung sống, chúng ta sẽ thấy rằng nó mang lại cho họ sự tự do, không gian để thư giãn và bình yên, đồng thời xua tan mọi căng thẳng. Trong sự thoải mái đó, có sự tôn trọng và quan tâm đến người khác. Vì vậy, tôi muốn bạn hãy thử trải nghiệm việc cho phép mọi người phạm sai lầm - hãy nói với bạn đời, cha mẹ hoặc con cái của bạn: "Cánh cửa nhà của mẹ sẽ luôn rộng mở chào đón con; cánh cửa trái tim của mẹ sẽ luôn rộng mở với con dù con có làm gì đi chăng nữa." Và bạn cũng nói với chính mình điều đó: “Cánh cửa nhà tôi luôn rộng mở với tôi”. Hãy cho phép bản thân bạn phạm sai lầm. Bạn có thể nhớ hết tất cả những sai lầm bạn đã mắc phải trong tuần qua không? Bạn có thể chấp nhận những sai lầm đó không? Bạn vẫn có thể làm bạn với chính mình chứ? Chỉ khi chúng ta cho phép mình phạm sai lầm thì cuối cùng chúng ta mới có thể cảm thấy thoải mái.

Đó chính là những gì chúng ta muốn nói về từ bi, metta, tình yêu thương. Đó phải là vô điều kiện. Nếu bạn chỉ yêu một người vì họ làm những gì bạn thích, hoặc vì họ luôn sống theo ý của bạn thì tất nhiên tình yêu đó không có giá trị gì nhiều. Điều đó giống như một cuộc thương lượng trong tình yêu: “Anh sẽ yêu em nếu em làm cho anh điều gì đó”.

Khi mới đi tu, tôi nghĩ Tỳ Kheo thì phải hoàn hảo. Tôi nghĩ Tỳ Kheo không bao giờ phạm sai lầm; rằng khi ngồi thiền họ phải luôn ngồi thẳng lưng. Nhưng những người ngồi thiền vào buổi sáng lúc 4h30, nhất là sau khi đã làm việc vất vả cả ngày hôm trước, bạn sẽ biết mình có thể cảm thấy khá mệt mỏi; bạn có thể cảm thấy mệt rũ, thậm chí có thể ngủ gật. Nhưng điều đó không sao cả. Có thể phạm sai lầm. Lúc đó bạn có cảm thấy mọi việc thật dễ dàng không, bạn có cảm thấy mọi căng thẳng thẳng đó biến mất như thế nào khi bạn cho phép mình mắc sai lầm không?

 

Vấn đề là chúng ta có xu hướng phóng đại những sai lầm và quên đi những thành công, điều này tạo ra rất nhiều gánh nặng tội lỗi và nặng nề. Thay vì như vậy, chúng ta có thể hướng tới những thành công của mình, những điều tốt đẹp mà chúng ta đã làm được trong cuộc sống; chúng ta có thể gọi đó là Phật tánh bên trong chúng ta. Nếu bạn hướng tới những điều tốt đẹp đó, nó sẽ phát triển; còn nếu bạn hướng về những sai lầm, chúng sẽ phát triển. Nếu bạn đào sâu bất kỳ ý nghĩ nào trong tâm, bất kỳ dòng suy nghĩ nào, nó sẽ lớn dần lên, phải không? Vì vậy, chúng ta hãy hướng trái tim mình tập trung vào những điều tích cực nơi bản thân, sự trong sáng, tốt lành, nguồn gốc của tình yêu vô điều kiện đó – những đức tính muốn giúp đỡ, hy sinh ngay cả sự thoải mái của bản thân vì lợi ích của người khác.   Đây là cách chúng ta có thể nghĩ về nội tâm, trái tim của mình. Tha thứ cho những lỗi lầm, chúng ta chiêm ngưỡng sự cao quý, sự thuần khiết và lòng tốt của tâm. Chúng ta có thể làm điều tương tự với người khác, chúng ta có thể nhìn vào lòng tốt của họ và xem nó phát triển.

Đây là điều chúng ta gọi là nghiệp – hành động; cách chúng ta nghĩ về cuộc sống, cách chúng ta nói về cuộc sống, những gì chúng ta làm với cuộc sống. Và thực sự là điều chúng ta làm tùy thuộc vào chúng ta, không phụ thuộc vào một đấng siêu nhiên nào đó ở trên kia nói rằng bạn sẽ hạnh phúc hay không. Hạnh phúc của bạn hoàn toàn nằm trong tay bạn, trong khả năng của bạn. Đây là ý nghĩa của nghiệp. Nó giống như việc nướng một chiếc bánh: nghiệp xác định bạn có những nguyên liệu gì, bạn phải gặp những gì. Vì vậy, một người có nghiệp xấu, có thể do những hành động trong quá khứ của họ, nên không có được nhiều thứ.  Có lẽ họ vừa có một ít bột mì cũ, một hoặc hai quả nho khô, và rồi một ít bơ ôi, và - còn gì nữa trong chiếc bánh ngọt? - một ít đường... và đó là tất cả những gì họ có để làm 1 chiếc bánh. Rồi một người khác có thể có nghiệp rất tốt, có tất cả những nguyên liệu mà họ muốn: bột mì nguyên cám, đường nâu và tất cả các loại trái cây và quả hạch khô.  Và cuối cùng chiếc bánh được làm ra... Ngay cả với những nguyên liệu rất ít ỏi, một số người vẫn có thể nướng được một chiếc bánh ngon lành. Họ trộn tất cả lên, cho vào lò nướng – Thật là ngon! Họ đã làm chiếc bánh như thế. Và rồi những người khác có thể có mọi thứ, nhưng chiếc bánh họ làm ra lại rất dở.

Vì vậy, nghiệp xác định các yếu tố, những gì chúng ta có trong đời; nhưng điều đó không quyết định thành quả chúng ta làm ra. Vì vậy, nếu một người khôn ngoan, biết cách thì việc họ phải làm việc với điều gì không quan trọng. Bạn vẫn có thể làm ra chiếc bánh ngon, miễn là bạn biết cách.

Tất nhiên, điều đầu tiên cần phải nhớ rằng luôn phàn nàn về những nguyên liệu bạn có là cách tệ nhất để làm ra một chiếc bánh ngon là Đôi khi trong tu viện, nếu thiếu một nguyên liệu nào đó, những người đang nấu ăn sẽ tìm trong tủ đựng thức ăn và chỉ dùng bất cứ nguyên liệu nào có trong đó. Họ phải rất  linh hoạt và bạn sẽ có được một số loại bánh rất lạ, nhưng chúng đều rất ngon, bởi vì mọi người đã học được nghệ thuật sử dụng những gì họ có và làm ra món ăn từ đó.

Vậy nghiệp dẫn tới đâu? Chúng ta thực sự đang làm gì với nó? Để làm giàu hay để có quyền lực? Không. Thiền định này, Phật giáo này, phương hướng chúng ta đang đi, là hướng tới sự giác ngộ. Chúng ta đang sử dụng những điều chúng ta có để trở nên giác ngộ. Nhưng sự giác ngộ thực sự có nghĩa là gì? Giác ngộ có nghĩa là không còn sân/giận dữ trong tâm bạn. Không còn tham/ham muốn hay si/ ảo tưởng cá nhân nào trong trái tim bạn.

Ngày xưa có một giáo viên người Nga tên là Gurdjief sống trong một cộng đồng ở Pháp. Trong cộng đồng này có một người cực kỳ đáng ghét. Anh ta luôn làm phiền mọi người và khiến họ thực sự khó chịu. Thế  là cộng đồng đã họp lại và yêu cầu Gurdjief đuổi hắn, tống khứ hắn đi, bởi vì hắn luôn tạo ra tranh cãi và làm cho mọi người khó chịu. Nhưng Gurdjief không bao giờ làm thế. Rồi sau đó, sau khi Gurdjief qua đời, người ta phát hiện ra rằng anh ta thực sự đã trả tiền để hắn ở lại đó!   Mọi người sẽ phải trả tiền ăn ở. Còn Gurdjief lại trả tiền cho hắn ở đó - để dạy cho mọi người một bài học. Nếu bạn chỉ có thể hạnh phúc khi được sống với những người bạn thích thì hạnh phúc của bạn chẳng có giá trị gì, bởi vì bạn không hề bị khuấy động. Nó giống như một cốc nước đục, khi không khuấy lên thì trông trong suốt phải không? Nhưng ngay khi nó được khuấy động, bùn từ dưới đáy sẽ bị khuấy động lên. Thật tốt khi khuấy ly  nước của bạn chỉ để xem những gì thực sự có trong đó. Cho nên Gurdjief đã trả tiền cho anh chàng này khuấy động lên để xem mọi người thế nào.

Một dấu chỉ rất tốt về đời sống tinh thần của một người là xem họ hòa hợp với người khác như thế nào - đặc biệt là với những người khó tính. Bạn có thể điềm tĩnh khi người khác làm khó bạn không? Bạn có thể buông bỏ sự tức giận và khó chịu đối với một người, một nơi chốn hoặc đối với chính mình không? Cuối cùng chúng ta phải làm như thế, nếu không chúng ta sẽ không bao giờ đạt được giác ngộ, chúng ta sẽ không bao giờ có được bình an.

Hãy tưởng tượng sẽ như thế nào khi bạn nói: "Tôi sẽ không còn cáu kỉnh nữa, tôi sẽ không đấu tranh/ phản đối một người hoặc những thói quen của họ nữa. Nếu tôi không thể thay đổi điều gì đó mà tôi không thích, tôi sẽ học cách chung sống hòa bình với nó. Tôi sẽ học cách bình tĩnh chấp nhận nỗi đau, thay vì luôn chạy trốn khỏi nỗi đau và tìm kiếm niềm vui.” Hãy tưởng tượng điều đó!

Đôi khi người ta nghĩ rằng nếu bạn không nổi giận thì bạn chỉ giống như cây cỏ vô tri, chỉ để người khác chà đạp lên mình, bạn sẽ chỉ là một kẻ ngồi yên và không làm gì cả. Nhưng hãy tự hỏi: "Sau khi tức giận, bạn cảm thấy thế nào? Bạn có cảm thấy tràn đầy năng lượng, rất năng động không?" Chúng ta mệt mỏi khi tức giận; điều đó chỉ làm tiêu hao rất nhiều năng lượng trong tâm của chúng ta. Ngay cả khi chúng ta khó chịu hoặc nghĩ tiêu cực về một người hoặc một nơi nào đó, điều đó cũng làm tiêu hao năng lượng. Vì vậy, nếu không muốn cảm thấy quá mệt mỏi và trầm cảm, chúng ta có thể làm thử nghiệm: không nổi cáu. Hãy xem chúng ta cảm thấy tỉnh táo và vui vẻ hơn biết bao. Sau đó, chúng ta có thể gửi năng lượng đó đi để chăm sóc người khác và chăm sóc chính mình. Chúng ta có khả năng làm điều đó. Nếu bạn thực sự muốn đi nhanh đến giác ngộ, hãy thử từ bỏ sự cáu kỉnh và tức giận.

Vậy làm thế nào để bạn từ bỏ nó? À, trước hết là bạn phải muốn từ bỏ nó. Mà nhiều người trong chúng ta không muốn từ bỏ sự tức giận và khó chịu của mình - vì một lý do mơ hồ nào đó mà chúng ta thích giữ chúng lại. Có một câu chuyện nhỏ rất hay về hai tu sĩ sống cùng nhau trong một tu viện nhiều năm; họ là những người bạn tuyệt vời. Sau đó họ chết cách nhau vài tháng. Một người tái sinh vào cõi trời, người kia tái sinh thành một con giòi trong đống phân. Người ở trên cõi trời đang tận hưởng sự tuyệt vời, tận hưởng mọi thú vui thiên đường. Rồi anh bắt đầu nghĩ về người bạn của mình, "Không biết người bạn cũ của tôi đã đi đâu rồi nhỉ?" Vì vậy, anh ta đã quán sát khắp các cõi trời nhưng không thể tìm thấy dấu vết của người bạn mình. Sau đó, anh ta quán sát cõi người nhưng cũng  không thể tìm thấy bất kỳ dấu vết nào của bạn mình ở đó, vì vậy anh ta quán sát cõi súc sinh rồi tới loài côn trùng. Cuối cùng anh ta cũng tìm thấy bạn mình, tái sinh thành một con giòi trong đống phân... Chà! Anh ta nghĩ: “Mình sẽ giúp đỡ bạn mình. Mình sẽ đi xuống đống phân đó và đưa anh ta lên cõi trời để anh ta cũng có thể tận hưởng những thú vui thiên đàng và hạnh phúc khi sống trong những cõi tuyệt vời này.”

Thế là anh ta đi xuống đống phân và gọi bạn mình. Con giòi thò đầu ra ngoài và nói: "Bạn là ai?", "Tôi là bạn của bạn. Kiếp trước chúng ta từng là tu sĩ, tôi đã đến đây để đưa bạn đến cõi thiên đường, nơi cuộc sống thật tuyệt vời và hạnh phúc." Nhưng con giòi nói: "Thôi đi đi, biến đi!" "Nhưng tôi là bạn của bạn, và tôi sống ở cõi trời," và anh ấy mô tả cõi trời cho con giòi nghe. Con giòi nói: "Không, cảm ơn, tôi hoàn toàn cảm thấy hạnh phúc khi ở trong đống phân của mình. Làm ơn đi đi." Bấy giờ vị thiên nhân nghĩ: "Chỉ cần mình tóm lấy hắn và đưa hắn lên thiên đường thì hắn có thể tận mắt chứng kiến." Thế là anh ta tóm lấy con giòi và kéo nó ra; thế nhưng anh ta càng kéo mạnh thì con giòi càng cố bám chặt vào đống phân của nó.

Bạn có hiểu được ý nghĩa của câu chuyện không? Có bao nhiêu người trong chúng ta dính mắc vào đống phân của mình?  Khi ai đó cố gắng kéo chúng ta ra, chúng ta trì níu lại vì đó là điều chúng ta đã quen, chúng ta thích ở trong đó. Đôi khi chúng ta thực sự bị dính mắc vào những thói quen cũ, sân và tham của mình. Đôi khi chúng ta muốn nổi giận.

Vì thế lần sau khi bạn tức giận, hãy dừng lại và quan sát. Chỉ cần dành một chút thời gian chánh niệm để xem cảm giác đó như thế nào. Hãy quyết định và nhắc nhở bản thân: “Lần tới khi tức giận, tôi sẽ cảm nhận nỗi tức giận đó thay vì cố tỏ ra thông minh, cố làm theo ý mình hoặc làm tổn thương người khác”. Chỉ cần chú ý đến cảm giác lúc đó. Ngay khi bạn nhận thấy cảm giác tức giận bằng tâm - không phải bằng cái đầu - thì bạn sẽ muốn từ bỏ; bởi vì nó làm bạn tổn thương, đau đớn, khổ sở.

Chỉ cần mọi người tỉnh táo hơn, ý thức hơn – cảm nhận cảm giác sân hận đó như thế nào, thay vì nghĩ về nó, thì sẽ không còn vấn đề gì nữa. Họ sẽ để cơn giận qua đi rất nhanh vì nó nóng, nó đốt cháy tâm. Nhưng chúng ta lại có xu hướng nhìn thế giới này bằng cái đầu hơn là bằng trái tim. Chúng ta nghĩ về cơn giận, nhưng rất hiếm khi chúng ta cảm nhận, trải nghiệm cơn giận ấy. Thiền bắt đầu giúp bạn tiếp xúc bằng tâm mình: thoát khỏi suy nghĩ và phàn nàn, là nơi bắt nguồn của mọi giận dữ và ham muốn.

Khi xuất phát từ trái tim, bạn có thể cảm nhận được chính mình, bạn có thể bình yên với chính mình, bạn có thể quan tâm đến chính mình. Khi xuất phát từ trái tim, tôi cũng có thể trân trọng trái tim của người khác. Đó là cách chúng ta có thể yêu thương kẻ thù của mình, khi chúng ta trân trọng tấm lòng của họ, nhìn thấy ở đó điều gì đó để yêu thương, để tôn trọng.

Người ta tức giận khi bị tổn thương, khi họ không được thoải mái. Nếu chúng ta vui vẻ thì không bao giờ có thể nổi giận với người khác; còn khi chúng ta chán nản, mệt mỏi, thất vọng, trải qua giai đoạn khó khăn; khi chúng ta có bệnh tật trong tâm, đó là lúc chúng ta có thể nổi giận với người khác. Vì vậy, khi ai đó giận tôi, tôi cảm thấy từ bi và tử tế với người đó, bởi vì tôi nhận ra rằng họ đang bị tổn thương.

Lần đầu tiên tôi đến gặp một vị được cho là đã giác ngộ, tôi nghĩ, "Trời ơi! Tốt hơn là mình nên thiền định trước khi đến gần vị ấy trong vòng mười dặm, bởi vì vị ấy chắc chắn có thể đọc được suy nghĩ của mình, và như thế sẽ xấu hổ lắm!” Nhưng người đã giác ngộ thì không tàn nhẫn hay làm tổn thương bạn. Người giác ngộ sẽ chấp nhận bạn và làm bạn cảm thấy thoải mái. Đó là một cảm giác tuyệt vời phải không: họ chỉ chấp nhận chính bạn. Bạn cảm thấy thoải mái, không tức giận, không khó chịu. Vị ấy có sự hiểu biết lớn lao, sự giác ngộ vĩ đại đó, rằng bạn như vậy là ổn. Rất nhiều nỗi đau đớn được tách ra khỏi cuộc đời con người; điều đó sẽ mang lại cho mọi người sự tự do tuyệt vời biết bao khi họ được tham gia vào thế giới, được phục vụ trong thế giới này, được yêu thương trong thế giới này, khi cuối cùng họ nhận ra rằng họ ổn. Họ không cần phải mất quá nhiều thời gian để tự sửa mình, thay đổi bản thân, luôn sợ mắc sai lầm. Khi bạn thoải mái với chính mình, bạn sẽ thoải mái với người khác, bất kể họ là ai.

Ajahn Brahmavamso

Source: Forest Sangha Newsletter, January 1997/2540, Number 39, UK http://www-ipg.umds.ac.uk/~crr/newsletter/