Relax The Mind – Thư Giãn Tâm

Thầy Ajahn Brahm – 13 Jun 2025

Lần đó tôi đi giảng ở Medan (Indonesia) và có rất đông người đến dự buổi nói chuyện của tôi, khoảng 3 ngàn hay 4 ngàn người khiến bị kẹt xe. Là đúng như vậy, 0 phải nói quá lên đâu. Bên cảnh sát họ 0 vui nên quyết định là sẽ bán vé vào cửa với giá thấp. Chúng ta 0 bán Phật Pháp nên tôi đồng ý mà yêu cầu lấy giá tượng trưng thôi, như là 20 xu hay 50 xu/người. Người ta phải lấy vé vào cửa và ban tổ chức biết được sẽ có bao nhiêu người đến dự. Vé tham dự buổi giảng của tôi khoảng 3000 vé được bán hết rất nhanh, trong vòng nửa tiếng. Cùng lúc đó , cũng cuối tuần đó, ca sỹ Lady Gaga cũng bán vé cho buổi hòa nhạc của cô ấy tại Jakarta. Số vé của cô bán hết trong vòng 40’. Vé cho buổi giảng của tôi bán hết trong vòng 30’ (mọi người cười). Người ta mới nói rằng:’ Ajahn Brahm, Thầy nổi tiếng hơn cô Lady Gaga’.

Khi tôi kể những câu chuyện như vậy thì có khi người ta hỏi tôi rằng:’ Ồ, Ajahn Brahm , Thầy nổi tiếng hơn cô Lady Gaga, vậy Thầy có hát được 0?’ Tôi mới kể cho anh ấy nghe chuyện lần đó chúng ta quyên góp quỹ để xây tu viện Ni. Trong buổi quyên góp đó, 1 nhà tài trợ của chúng ta lấy ra 1 tấm ngân phiếu 10.000 đô, thời đó người ta còn dùng ngân phiếu. Anh ấy nói rằng:’ tấm ngân phiếu này sẽ được quyên góp cho tu viện Ni nếu Thầy hát 1 bài’. Bạn biết là theo giới luật thì Tỳ Kheo 0 được ca hát nhưng hôm đó là có lý do. Tôi suy nghĩ rất nhanh rồi nói:’ OK, tôi sẽ hát 1 bài cho anh nghe nếu tôi được chọn bài hát. Tôi sẽ hát theo kiểu Acapella, 0 có ban nhạc đệm đàn’. Tôi nghĩ là nhiều bạn ở đây biết bài hát này nếu các bạn tầm tuổi tôi. Bài tôi sắp hát là của 1 ban nhạc Mỹ nổi tiếng: the Simon and Garfunkle, bài The Sound of Silence – Âm thanh của Sự Yên Lặng. Thật ra đó 0 phải là hát mà chỉ làm theo thôi. Tôi cứ việc ngồi đó và im lặng. Cuối cùng, anh ấy trao tấm ngân phiếu quyên góp cho tu viện Ni. Đó là bài hát duy nhất tôi từng hát trước đám đông.

Bạn thấy chuyện này cũng khá vui và có 1 điều thật sự quan trọng đối với nhà Sư . Khi mới xuất gia làm nhà Sư, tôi chọn tu theo truyền thống Thái Lan. Rất thú vị vì các nhà Sư người Thái mà tôi gặp, họ vui vẻ và hay cười hơn. Bạn thiền, bạn nghe giảng Pháp, những chuyện đó nên là những hình ảnh có tác dụng với mọi người. Có chuyện này mà tôi 0 chắc lắm vì đã lâu tôi 0 xem tv. Những hình ảnh của bột giặt có tác dụng gì 0? Bây giờ người ta còn kiểu quảng cáo ngớ ngẩn ấy 0? Tôi nhớ người ta quảng cáo kiểu:’ đây là loại bột giặt giặt trắng hơn những loại khác. Kem đánh răng này đánh răng sạch hơn những loại khác’. Hay những thứ khác họ cũng quảng cáo giống như vậy. Nếu thiền và Phật Giáo thật sự có giá trị thì sẽ có hiệu quả.

Cho nên bất cứ khi nào tôi đến 1 ngôi chùa, hy vọng là bạn cũng làm vậy, tôi nhìn các Sư, các Ni đang giảng Pháp. Nhìn họ cười và xem liệu lời giảng có thực sự giá trị 0? Nếu bạn thấy 1 Sư hay Ni nói:’ Vâng, Phật Giáo làm cho bạn hạnh phúc. Vậy thì, hãy hạnh phúc đi nào!’ Rồi bạn thấy người ta ngày càng khốn khổ, ngày càng lo âu, vậy thì đó là kiểu Phật Giáo gì? Tôi 0 muốn đến những nơi như vậy. Bạn muốn điều gì đó nâng bạn lên, đặc biệt là vào chiều tối thứ 6. Nhiều bạn đã làm việc cả 5 ngày trong tuần rồi. Vậy thì điều cuối cùng bạn muốn là được chỉ bảo rằng tất cả những gì bạn làm đều sai , rằng bạn nên làm thế này, làm thế kia ư?

Thay vì vậy, công việc của thiền là nâng bạn lên, làm bạn cảm thấy dễ chịu hơn, thư giãn thoải mái hơn. Đó chính là 1 trong những lý do lần đầu tiên tôi học thiền khi còn là 1 sinh viên. Tôi cảm thấy dễ chịu khi thấy thầy dạy thiền đầu tiên, là 1 cư sỹ, cho tôi lời khuyên khôn ngoan đến kinh ngạc . Vd lần đầu tiên gặp tôi, tên ngoài đời của tôi là Peter, vị ấy nói:’ Peter, vào buổi sáng khi mới thức dậy bạn làm gì?’ – ‘Ồ tôi đi toilet’ – ‘Tốt’ vị ấy nói như vậy. ‘Việc đầu tiên bạn làm khi mới thức dậy là đi toilet, vậy có phòng tắm nào kế bên toilet 0?’ – ‘ Vâng, tất nhiên là có’ – ‘ Vậy có cái gương soi nào trong phòng tắm 0?’ – ‘ Vâng, có’ – ‘ Tôi muốn bạn nhìn ngắm chính mình trong gương khi mới thức dậy vào buổi sáng. Hãy nhìn ngắm gương mặt bạn trong gương’. Rồi tôi nói:’ Nào, tôi thức khuya. Tôi là sinh viên. Tôi 0 dám nhìn gương mặt mình trong gương vào buổi sáng đâu vì tôi biết mình đã làm gì vào tối hôm trước’. Vị ấy nói:’ không, hãy nhìn gương mặt mình trong gương và mỉm cười với chính mình’. Tôi nói:’ tôi không thể làm được đâu’. Vị ấy nói:’ 0 thành vấn đề, bạn cứ nhìn mình trong gương, dùng 2 ngón tay trỏ đặt vào khóe miệng rồi đẩy lên. Sẽ có hiệu quả đó’. Khi bạn làm mặt ngố như vậy, bạn có cười và thấy rất hài 0? Tôi bảo đảm là khi bạn làm như vậy , nhìn còn buồn cười hơn tôi nữa đó. Lần sau bạn vào nhà vệ sinh, đặt biệt là vào những ngày căng thẳng, dùng 2 ngón tay đẩy 2 khóe miệng lên và bạn sẽ thấy buồn cười với chính mình mỗi buổi sáng.

Đó thật sự là 1 lời dạy quyền năng đối với tôi. Đơn giản, 0 triết lý nhưng thật ra là triết lý rất sâu sắc khi bạn phân tích chúng, mà lại có ý nghĩa và hiệu quả. Đó là 1 kỹ thuật đơn giản mà bất kỳ ai cũng hiểu được , là việc làm đầu tiên trong ngày khi mới thức dậy giúp bạn vui vẻ hạnh phúc. Tôi có hỏi 1 bạn thường hay đến đây rằng bạn thích điều gì khi đi học? Bạn ấy nói là chơi thể thao, chơi tennis. Thật tuyệt vời. Bạn chơi tennis thế nào? Có phải trước hết là phải học và tập luyện 0? Nếu có tập luyện, vậy thì tại sao 0 tập luyện trước gương?

Thật ra bất cứ bạn làm gì khi mỉm cười thì sẽ thấy là làm rất dễ dàng. 1 trong những lần tôi học được điều đó là khi tôi còn là sinh viên, ở trường người ta có những cách để cuốn hút bạn tham gia vào câu lạc bộ hay hội nhóm của họ. Nhưng ở Hội Phật Giáo ở đây thì tôi e rằng 0 làm như vậy được. Ở trường đại học thì có nhiều câu lạc bộ và họ mời bạn dùng rượu sherry miễn phí. Kiểu mời bạn đến xem nào, đây là câu lạc bộ đua thuyền ở Cambridge. Họ hay tổ chức đua thuyền lớn với bên đại học Oxford. Nhưng tôi chưa bao giờ đạt được trình độ đua thuyền lớn với bên Oxford cả. Nhưng tôi nghĩ: ồ dùng rượu sherry miễn phí, sao 0 tham gia chứ? Rồi 0 biết tại sao mà tôi đăng ký tham gia câu lạc bộ này luôn. Mà chắc là tôi có biết lý do (cười). Thật là 0 hiểu nổi mình đã làm gì. Khi còn trẻ thì tôi cũng làm nhiều trò ngu ngốc lắm. Rồi tôi nhận ra những kiểu như vậy khiến bạn bị lôi cuốn, cuốn hút tham gia vào clb đua thuyền nhỏ đó và những thứ khác.

Còn tiếp (10:22)

Tại sao ta bắt đầu làm 1 chuyện gì đó? Tại sao tôi bị cuốn hút vào thiền định? Vì những nhà Sư đầu tiên mà tôi gặp có thực hành thiền. Họ thật sự rất ấn tượng. Điều đó đã dẫn dắt tôi đến với thiền. Họ 0 chỉ là nói như các vị bác sỹ hay các học giả mà bạn cảm thấy được điều gì đó từ họ. Họ thực hành thiền đã nhiều năm và điều đó có hiệu quả. Họ bình an hơn, hạnh phúc hơn, bản thân họ mạnh khỏe hơn. Và đó là những điều tôi luôn muốn bản thân mình có được. Thông qua thiền, ta có thể khai thác được sức mạnh của tâm. Thiền có thể giúp bạn làm được bất cứ điều gì bạn muốn trên đời này. Tôi thích những ví dụ thực tế như vậy.

Tôi đã từng đề cập đến Novak Djokovich, và hôm nay thì tôi cũng có đề cập đến chuyện vài năm trước , có 1 cô mà tôi chưa từng gặp đến dự buổi giảng tối thứ 6. Cô tự giới thiệu là huấn luyện viên trưởng của đội bóng đá nữ quốc tế Colombia. Lần đó họ đi thi đấu bóng đá World Cup tổ chức ở Úc. 1 trong những đội của Colombia ấy thi đấu tại Perth vào tối thứ 7 hôm sau. Cô nói rằng đã nghe các bài giảng của tôi trên Youtube và hôm đó cô mang cả đội theo đến nghe giảng để nạp thêm năng lượng. Bạn biết là thiền định có thể giúp được chuyện này. Và thực tế đã xảy ra, bạn có thể kiểm tra thông tin trên mạng, rằng đội bóng đá nữ đó đã thắng đội khác, đạt được giải thưởng trong kỳ World Cup. Là đội duy nhất mà chúng ta từng đánh bại (mọi người cười). Ít nhất là nhờ việc tụng kinh của tôi. Tôi thích những câu chuyện như vậy. Nó vui và cho ta thấy rằng thiền định có hiệu quả.

Bây giờ tôi sẽ kể 1 câu chuyện nữa, các bạn Sri Lanka đều biết chuyện này. Nếu tôi 0 lầm thì vào năm 1998, đội Cricket của Sri Lanka đến Perth để thi đấu với đội của Úc. Có bao nhiêu bạn ở đây biết về môn cricket? Chỉ có 1 bạn thôi à? Ôi (mọi người cười)!!! Các bạn Sri Lanka đâu hết rồi? Hôm thứ 7 đó, vào lúc nghỉ ăn trưa, đội Sri Lanka chơi rất tệ trước đội của Úc. Thế là họ nhờ các em trai phụ giúp công việc cho đội tuyển đi tìm 1 ngôi chùa có 1 nhà Sư đạo đức nào đó để xin vòng đeo tay có ban phép lành, họ gọi là pirate thread, kiểu như sợi chỉ may mắn đeo vào tay giúp an tâm, 0 sợ bị bắt, 0 bị lo sợ. Họ đến gặp tôi để xin nên tôi làm cho đội của họ 12 cái vòng đeo tay như vậy mà cũng 0 suy nghĩ gì. Đáng lý là tôi nên suy xét kỹ càng vì sau đó thì có rắc rối to. Chiều hôm đó thì đội Sri Lanka thua. Nhưng đó chỉ là trận đấu warm-up, khởi động. Rồi sau đó chuyện gì xảy ra? Vào trận chung kết World Cup, đội cricket của Sri Lanka  hạ đội của Úc và vô địch World Cup. Lần đầu tiên Sri Lanka thắng trong 1 giải đấu lớn như vậy. Họ rất phấn khởi, rất vui mừng khi thắng như vậy. Tôi nhớ là lúc đó có đọc thấy hàng tựa đề lớn trên báo với hình ảnh bạn đội trưởng cricket của Sri Lanka giơ cao chiếc cúp World Cup , tay đeo chiếc vòng may mắn của tôi. Ngay khi thấy như vậy, tôi nghĩ:’ ôi trời, mình gặp rắc rối to rồi. Họ vô địch World Cup nhờ vòng đeo tay may mắn của 1 nhà Sư người Úc’. Là thật sự như vậy chứ 0 nói quá lên đâu.

Vài năm sau đó, tôi cũng kể câu chuyện này và cũng có người tham gia 1 giải đấu World Cup khác đến gặp xin tôi vài chiếc vòng may mắn để đeo nhưng tôi 0 làm. Tôi đã gặp rắc rối 1 lần rồi nên tôi 0 làm nữa. Tôi kể những câu chuyện này là để bạn thấy thiền định thật sự có tác dụng. Có bao nhiêu bạn ở đây theo dõi các trận bóng đá West Coast Eagles? Các bạn có theo dõi bóng đá 0? 0 à? À có 1 bạn có. Thật tuyệt. Rõ ràng là họ chơi rất tệ . Vậy thì các bạn hãy đến gặp và nói cho họ biết, tôi sẽ cho họ vài chiếc vòng đeo may mắn (mọi người cười). Để thấy rằng thiền có hiệu quả. Nhưng tại sao? 0 phải là có thần linh hay tâm linh gì đâu, mà thiền giúp bạn tự tin.

Tự tin là 1 phần thuộc về tâm giúp bạn mạnh mẽ hơn, dễ dàng nhìn nhận sự việc 1 cách sâu hơn để đạt được nhiều hơn, thấy được nhiều hơn, tâm có được năng lượng để làm công việc. Khi có được sự tự tin thì người ta làm được những điều như vậy. Tôi đã trải nghiệm nhiều kết quả của sự tự tin như vậy trong rất nhiều năm, kể cả chuyện giảng Pháp. Bạn có biết 1 trong những chuyện tôi sợ nhất là gì 0? Là giảng Pháp có truyền hình trực tiếp. Tôi chỉ có 1 lỗi là gãi mũi, thế là cảnh đó cứ phát đi phát lại. Họ gọi đó là big blooper, chuyện hài hước hậu trường, đại khái vậy. Nhưng thôi kệ, tôi cũng 0 quan tâm.

Tôi nhớ lần đó ở Perth trời rất nóng, tôi có bài nói chuyện về chủ đề thiền định trước máy quay phim trong Chánh Điện. Nhiều bài giảng được đăng trên Youtube và cả thế giới có thể xem. Lần đó tôi dạy nên làm gì nếu bạn đang ngồi thiền mà 1 con ruồi bay đến đậu lên mặt. Bạn biết mấy con nhặng xanh hay có vào mùa hè phải 0? 0 biết tại sao mà chúng hay đậu ngay dưới lỗ mũi, nhiều khi chúng bò vào trong mũi để thám hiểm. Lần đó tôi đang giảng cho mn rằng: ‘ok nó chỉ là 1 con ruồi thôi mà. Chúng 0 nguy hiểm gì, chỉ đậu lên bạn thôi. Cứ để kệ chúng’. Vừa mới nói xong thì có 1 con ruồi đậu lên mặt tôi. Tôi nghĩ:’ ôi trời, mình gặp rắc rối rồi’. Người ta đang nhìn tôi, máy quay đang hướng về tôi. Thường thì tôi sẽ thổi phù phù cho chúng đi nhưng lúc đó thì tôi 0 thể làm như vậy. Thế là tôi có 1 sáng kiến . Con ruồi này đậu ngay mũi của tôi và bò vòng vòng. Tôi biết miệng có vài chỗ nhạy cảm hơn là phần dưới miệng hay trên miệng. Cho nên khi nào con ruồi bò phía trên hay phía dưới thì tôi cứ kệ, còn nó bò ra khóe miệng thì tôi chạm nhẹ cho nó bò đi. Tôi rất là chú ý vì 0 thể vờ như 0 biết. Rồi nó lại bò vòng lại. Tôi 0 biết nó định làm gì. Tại sao lại bò vòng quanh lần thứ 2? Bò 1 lần là biết rồi! Rồi nó lại bò vòng quanh lần thứ 3. Lần này thì tôi hiểu ra: đây là 1 con ruồi Phật tử. Trong trung tâm Phật Giáo thì tất nhiên nó là 1 con ruồi Phật tử rồi. Và nếu bạn từng tham dự các buổi lễ ở chùa thì chúng ta hay đi nhiễu 3 vòng quanh bảo tháp hay cây Bồ đề. Thậm chí là thời còn Ajahn Chah, tôi nhớ có lần 1 chiếc trực thăng trong doanh trại quân đội gần đó bay quanh chùa 3 lần trước khi bay đi.

Còn Tiếp (21:31)

Đó là cách bày tỏ lòng tôn kính nhưng rất tốn nhiên liệu. Hy vọng là những chiếc phi cơ chở khách 0 làm như vậy. Có khi lý do máy bay rơi là họ làm động tác nhiễu 3 vòng trên không trung , tôi 0 chắc, nhưng 0 muốn thử. Tôi nói vậy là vì sáng ngày mai tôi sẽ đi máy bay. Xin vui lòng đừng bay nhiễu vòng vòng trên không trung khi bạn bay ngang qua Thái Lan hay đâu đó (cười).

Quay lại chuyện con ruồi đi nhiễu 3 vòng quanh miệng tôi. Những chuyện giống giống vậy cũng có. 1 trong những vấn đề tệ hại nhất ở Thái Lan là muỗi. Tôi sẽ nói cho bạn biết tại sao. Chúng thật sự là rắc rối lớn. Chúng 0 chỉ mang mầm bệnh sốt rét, ngày nay thì có thêm bệnh sốt xuất huyết nhưng thời đó thì bệnh sốt rét là rất nguy hiểm. Bạn biết trang phục của các Sư, ở đây trời lạnh thì tôi có mặc thêm áo bên trong nhưng ở Đông Nam Á thì các Sư đắp y để lộ vai phải, cạo đầu. Và ngay lập tức khi bước ra ngoài, 1 nhà Sư ở Thái Lan sẽ có nhiều chỗ cho muỗi đánh chén. Thứ 2 vì tôi là nhà Sư da trắng, ở nhiều nơi tại Thái Lan thì lúc đó họ chưa từng biết đến món ăn Châu Âu. Thứ 3 là những con muỗi đó biết. Chúng nhìn chiếc y màu nâu và biết, do nhiều thế hệ muỗi cha ông truyền lại, rằng chiếc y màu nâu là nơi an toàn để ăn tối (mọi người cười). Hãy nghĩ xem, cũng giống như khi bạn đi vào tiệm bánh Pizza hay Mc Donald’s hay 1 tiệm nào đó, bạn thấy rất nhiều bạn bè của bạn bị đập, bạn có thích ăn ở 1 nơi như vậy 0? Những con muỗi cũng vậy, nó cũng biết tận dụng cơ hội cho cuộc sống của mình. Nếu những con muỗi bạn của chúng muốn ăn trưa hay ăn tối mà bị đập thì chúng sẽ 0 quay lại. Nhiều con muỗi hẳn là bị chứng khó tiêu do sợ hãi. Khi đang sợ hãi thì bạn có muốn ăn gì 0? Bạn 0 thể thư giãn và thưởng thức bữa ăn được. Những con muỗi cũng vậy.

Nhưng hãy để những chuyện đó sang 1 bên, thành thật mà nói khi tôi ở Thái Lan thì thiền định trong rừng rậm , tôi hay thiền định cùng với 1 nhà Sư người Mỹ, là bạn của tôi. Chúng tôi hay đếm xem có bao nhiêu con muỗi trên cánh tay. Thường là có khoảng 60 hay 70 con muỗi đốt cùng 1 lúc, là 0 nói quá đâu. Thật sự là khó chịu. Tôi luôn nghĩ: ‘0 phải chứ ! Chúng ta trở thành nhà Sư đâu phải chỉ để làm vận động viên sức bền? Hẳn là phải có cái gì đó hơi sai ở đây’. Và đúng là vậy. Tôi hỏi Ajahn Chah là Thầy tôi lúc đó: ‘chúng con có thể xin 1 ít thuốc chống muỗi được 0 ạ? Hay là thiền định trong nhà thay vì vào rừng, hoặc là thiền vào giờ khác cũng được’ . Bạn biết Thầy nói gì 0? ‘ Không! Các bạn phải học từ những con muỗi này’. Đó là lý do Thầy gọi mấy con muỗi là Ajahn Mosquito – Ông Thầy Muỗi. Và Thầy đã đúng. Chúng thật sự là những người Thầy.

Bạn biết tôi đã học được gì 0? Rất nhiều khi có cả mấy chục con muỗi chích bạn cùng 1 lúc. Bạn nhìn các vị Sư Thái, chúng 0 đốt họ vì vậy mà chúng sang chỗ tôi. Tôi đã làm gì sai chứ?  Rồi tôi nhận ra là do tôi lo lắng, 0 yên. Nhiều năm sau đó tôi có đọc 1 bài báo khoa học: khi bạn lo lắng, 0 yên, 0 tĩnh lặng, thì sự trao đổi chất của bạn tăng lên khiến lỗ chân lông tiết ra nhiều CO2 hơn. Chất này thu hút loài muỗi.  Còn tôi đã làm gì? Đầu tiên tôi 0 biết tại sao mình phải ngồi thiền, tôi đang thử nghiệm. Chúng bắt đầu chích tôi. Rồi tôi thư giãn và rất bình an thì tôi nhận ra rằng những con muỗi 0 chích tôi nữa. Xung quanh vẫn có rất nhiều muỗi như mọi khi nhưng tôi thư giãn, 0 thở quá nhiều, mọi thứ đều chậm lại. Tôi cũng 0 cử động nhiều. Sự trao đổi chất của tôi giảm rõ rệt. Điều đó xảy ra khi bạn thiền. Khi sự trao đổi chất của bạn giảm xuống, bạn tĩnh lặng hơn, bình tĩnh hơn thì bạn trở nên vô hình với mấy con muỗi. Chúng 0 thấy bạn.

Khi tôi thử làm như vậy thì nhận thấy có hiệu quả. Những con muỗi đã dạy tôi đừng có lăng xăng, rối ren khi thiền định. Tôi mất 5’ hay 10’ để trở nên tĩnh lặng. Khi tĩnh lặng rồi thì tôi có thể thiền rất an bình, hạnh phúc. 0 còn con muỗi nào đậu lên tôi. Sau đó tôi nhìn da của mình, 0 còn những vết sưng nhỏ hay muỗi đốt nữa. Những vị Sư khác bị đốt nhiều hơn nhưng tôi 0 cảm thấy áy náy gì. Chỉ cần hiểu ra rồi chúng sẽ  giúp ta thư giãn và an bình.

Rất nhiều khi chúng ta lo lắng và rồi sự lo lắng đó gây khó khăn cho chúng ta. Giống như có vài người xin tôi tụng kinh cho họ trước kỳ thi. Bạn có thích các kỳ thi 0? Tại sao 0 chứ? Với tôi, làm bài thi cũng như đi chơi đá banh, chơi tennis hay đi chơi với bạn bè. Chỉ là 1 cuộc thi nhỏ thôi mà. Đừng trầm trọng hóa vấn đề. Chính là những người khác đã làm cho tôi có cảm giác là tôi phải thi đậu. Có những bạn gặp nhiều rắc rối khi có con nhỏ (đi thi). Tôi nói đó chỉ là kỳ kiểm tra thôi mà. Không có gì trầm trọng. Nếu bạn thi rớt thì bạn vẫn có thể trở thành 1 vị Sư hay Ni (mọi người cười).

Tôi lại muốn kể cho bạn nghe 1 câu chuyện nữa. Tôi thích các câu chuyện. Ở Thái Lan, có 1 em nhỏ đi học tiểu học trong 4 năm. Khi em đến trường học năm đầu tiên thì em thấy vô vọng. Các bạn khác cùng lớp thi đậu và được lên lớp 2 còn em bị ở lại học lớp 1 thêm 1 năm nữa. Tôi 0 biết có gì khác 0, nhưng khi tôi học lớp 1 thì chơi xếp hình bằng que và tô bút chì màu, sao lại rớt được chứ? Vậy mà em này lại bị ở lại lớp 1. Hết năm đó em lại rớt lần nữa.  Sau 2 năm thì em ấy hết hy vọng. Bạn nghĩ lớp 12 là khó ư? Em này còn 0 được lên lớp 2. Sau khi học lớp một 3 năm, em lại rớt nữa. Trong 3 năm, em chẳng đậu được kỳ thi nào. Và ở Thái Lan họ làm gì đối với những trường hợp các em gặp khó khăn về mặt trí tuệ, 0 qua được kỳ thi lớp 1? Bạn biết họ làm gì 0? Họ vào chùa (cười). Họ vào tu viện trong thành phố. Thầy giáo ở đó cố gắng dạy cho em này cách tụng kinh như là “Namo Tassa Bhavagato Arahato Samma Sambuddhassa”. Bạn biết câu đó chứ? Tôi hay tụng và bạn có nghe mà. Em nhỏ này thậm chí cũng 0 tụng theo được. Từ Arahant thì em mất 1 tuần mới học được. Từ Arahaṃ sammāsambuddho thì em nhỏ này cũng 0 thể thuộc mà tụng theo được.  Sau 1 thời gian, ngay cả trong ngôi chùa ở thành phố cũng chịu thua. Rồi bạn biết em này đi đâu 0? Em 0 qua nổi lớp 1 ở trường, 0 trụ lại được ở ngôi chùa trong thành phố. Họ gửi em đến tu viện trong rừng. Là nơi tôi tu, là nơi Sư này tu. À mà có phải Sư đến tu viện Bodhinyana vì lý đó 0? (mọi người cười) Bạn hãy mường tượng em nhỏ này vào tu viện trong rừng: rất đơn giản, rất tử tế và những lời dạy về thiền lại rất dễ hiểu đối với em. Chỉ ngồi xuống, quan sát hơi thở vào ra. Em 0 có những suy nghĩ đi lung tung, 0 lo lắng gì về quá khứ hay tương lai. Em rất đơn giản và em vào thiền sâu (đắc thiền) ngay lập tức.

33:06 (Còn tiếp)

Sau này vị ấy trở thành 1 vị Thầy vĩ đại. Tôi 0 nhớ tên vị ấy nhưng nhớ vị ấy có nói thế này: khi vị ấy phải tụng kinh, bạn biết là nhà Sư thì có lúc nào đó phải đi tụng kinh, các Ni cũng vậy. Vị ấy làm gì? Vị ấy thiền rất giỏi. Vị ấy nói rằng đã quán và nhớ lại các kiếp quá khứ, vị ấy cũng đã từng thiền định và có tụng kinh, vị ấy mang những ký ức đó ra dùng vào hiện tại. Thế là vị ấy tụng kinh tốt, 0 gặp trở ngại nào.

Điều tôi muốn nói là đôi khi ta 0 có khiếu làm chuyện gì đó, ta chỉ cần tìm ra tâm ta phù hợp với chuyện gì nhất. Điều mà tâm của vị Sư này phù hợp nhất, làm thuận lợi nhất là thiền định, sống rất tĩnh lặng và an bình. Vậy thì nếu bạn nào có con học lớp 1 mà kết quả rất tệ thì bạn đã biết có thể gửi con mình đi học ở đâu. Đến tu viện Ni (cười). Cho nên tôi 0 bao giờ nghĩ rằng phải loại trừ, chối bỏ ai đó. Ai cũng có tài năng và vị Sư ấy đã tìm ra tài năng của mình: sống rất rõ ràng, trong sáng và đơn giản. Và vị ấy có thể đạt đến những cảnh giới thiền định đáng kinh ngạc.

Đó 0 chỉ là học cách thiền. Tôi nhớ về 1 trường hợp, 1 cô người Sri Lanka sống ở Melbourne nhiều năm về trước. Cô có kể 1 chuyện hơi khó tin, nhưng tôi đã kiểm tra và biết là có thật. Khi học xong phổ thông, cô vào đại học theo ngành y. Ở trường đại học, cô ấy chưa từng đi học với thầy trợ giảng dạy kèm hay lên lớp nghe thầy cô giảng. Cô chỉ đọc sách là đã hiểu rất dễ dàng nên cô có nhiều thời gian rảnh. Trong các kỳ thi cô hầu như đạt điểm tuyệt đối. Cô có khả năng đọc tuyệt vời và nhớ chúng ngay 1 cách hoàn hảo. Tất cả các em nhỏ đều phải đến trường, phải làm tất cả bài tập về nhà, phải đọc sách này sách kia và nhớ nhiều thứ. Như vậy có phải là có chút đau khổ 0? Các bạn có vui khi đi học và làm bài tập về nhà 0? Ở đây có vài em nhỏ này. Có bao nhiêu em nhỏ ở đây thích làm bài tập về nhà? Vậy mà cô người Sri Lanka này chỉ cần đọc sách với tâm tĩnh lặng. Cô ấy là 1 thiền sinh tuyệt vời. Cô đọc sách với tâm chánh niệm tĩnh lặng và bình an. Bất cứ điều gì cô đọc liền nhớ/hiểu ngay, cô ấy 0 cần cố gắng để ghi nhớ chúng.  Chúng được ghi lại (trong tâm). Kiểu giống như người ta nhớ rõ về những chấn thương trong đời. Có những chuyện mà bạn 0 thể quên được. Tại sao chúng ăn sâu vào trong tâm, 0 thể xóa nhoà trong tâm? Lý do là vì khi đó, hầu hết là do mức độ nguy hiểm hay sợ hãi, nhưng cũng có trường hợp khiến bạn nhớ lâu 0 quên là do bạn hoàn toàn tĩnh lặng, 0 có gì xao lãng hay quấy nhiễu, 0 có tiếng động ồn ào và bạn có thể nhớ rất dễ dàng.

Có đôi lần trong cuộc đời của tôi có thể nhớ rất dễ những điều được nghe, điều ấy được nói khi nào, nói thế nào. Tôi nhớ cách làm thế nào để có thể sử dụng những trải nghiệm đó để học tốt ở trường mà 0 cần nỗ lực, 0 cần phải cố gắng ghi nhớ các việc. Chỉ ngồi đó, đọc, và nhớ tất cả 1 cách dễ dàng. Đó thật sự là 1 điều mà tôi thích hướng dẫn cho mọi người, như khi họ chuẩn bị cho kỳ thi lớp 12. Vượt qua các kỳ thi mà 0 cần nỗ lực gì thì 0 khó đâu.

Tôi đã làm nhiều điều hay ho thú vị trong cuộc đời làm nhà Sư của tôi. Tôi thích làm những công việc về liên tôn giáo, cố gắng làm cầu nối giữa những tôn giáo có niềm tin khác nhau với bình an, lòng từ và tình yêu mến. Tôi nhớ có 1 lần nói chuyện với 1 người mà tôi gặp ở trung tâm hỗ trợ bệnh nhân ung thư tại Cottesloe. Anh này làm việc ở đó và anh rất ấn tượng với những điều tôi làm. Anh ta mời tôi đến trường của anh ấy, là 1 ngôi trường Do Thái còn anh ấy là Rabbi Thầy Cả đạo Do Thái tại trường, Rabbi Moshi Bernstein. 1 trong những lý do khiến tôi luôn nhớ là vì anh ấy có tư tưởng nổi loạn. Khi đàm đạo với nhau, anh bảo với tôi rằng anh cũng tin vào tái sinh. Tôi nói:’ nhưng anh là 1 Rabbi, Thầy Cả Đạo Do Thái. Lý ra thì anh 0 tin vào tái sinh mới đúng’. Anh ta nói:’tôi có tin’. Sau đó tôi có hỏi lại các vị Rabbi đứng đầu ở Perth, họ nói:’ 0, Đạo Do Thái 0 tin vào tái sinh’ – ‘ Nhưng mà Rabbi Bernstein có tin’ – ‘ Ồ, là ông ấy’. Anh ấy là 1 kẻ nổi loạn, có suy nghĩ riêng. Tôi thích những người như vậy, có ‘tư tưởng nổi loạn’.  Họ 0 chỉ làm theo những gì người khác làm. Họ có suy tư và nhìn vấn đề cách sâu sắc hơn, 0 đi theo lề thói thông thường.

Nhiều năm trước, tôi đến thăm 1 nơi ở Canada. Tôi yêu mến Canada. Đó là 1 quốc gia khác với Mỹ, có sự chào đón ở đó. Tôi đến thăm trường đại học Dalhousie ở Halifax, Canada. Ở đó có 1 cô người Sri Lanka có những công trình rất tuyệt vời nghiên cứu vì sao cây cối bị chết. Điều gì làm cho 1 cái cây bị chết. Thầy hiệu phó của cô ấy là 1 nhà vật lý và họ mời tôi đến có 1 buổi nói chuyện ngắn. Tôi để ý thấy câu khẩu hiệu slogan của trường đại học đại loại là 1 câu trích từ tiếng Latin. Tôi nói câu này 0 truyền cảm hứng lắm. Sao chúng ta 0 thay đổi 1 chút thành :’ where everybody thinks the same, no one thinks at all’. (Nếu ai cũng suy nghĩ giống nhau nghĩa là 0 ai suy nghĩ gì cả). Tôi thích câu này.

41:25 (Còn tiếp)

Tôi thích sự nổi loạn của câu này. Khi mọi người suy nghĩ giống hệt nhau thì chúng ta 0 biết được sự thật, hiểu biết của chúng ta về thế giới và thiên nhiên 0 sâu sắc. Cho nên rất nhiều lần, trong thực hành Phật Giáo, đặc biệt là thiền, chúng ta thấy được những điều bất ngờ. Đó là 0 suy nghĩ như những người khác mà thấy sự việc sâu xa hơn. Thậm chí là 1 người Đạo Do Thái, Thầy Cả Berstein, vị này suy nghĩ vượt ra khỏi lề thói thông thường, vị ấy có sáng tạo. Vị ấy nói:’ tôi biết là có tái sinh’. Và vị ấy rất rõ ràng về niềm tin này.

Khi tôi đến trường Do Thái để giúp do các em lớp 12 có kết quả thi (thử) rất rất tệ. Thế là họ muốn nhà Sư Phật Giáo này đến để giúp giải quyết vấn đề. Bạn biết là tôi sẵn sàng đến để giúp tất cả mọi người, bất cứ ai, trong khả năng. Vì vậy mà nhiều khi tôi bị kiệt sức, và thật ngạc nhiên là tôi vẫn còn sống sót sau khi đã làm những việc như vậy. Cho nên nhiều khi người ta hỏi:’ Thầy Ajahn Brahm, Thầy có khỏe 0? ‘ Bạn biết tôi hay trả lời thế nào 0?  ‘Làm việc quá sức mà trả công quá thấp’. Có đúng 0, cô quản lý điều hành? Cô ấy cười. Mà tôi thích như vậy.

Khi đến ngôi trường Do Thái đó, tôi dạy các em cách thiền định để có thể vượt qua kỳ thi 1 cách rất dễ dàng. Và tôi kể câu chuyện cá nhân của tôi, cách tôi vượt qua các kỳ thi. Kỳ thi tốt nghiệp tại đại học Cambridge ngành khoa học tự nhiên của tôi: Buổi sáng thi 3g, nghỉ ăn trưa 1g, chiều thi 3g nữa. Thi liên tục như vậy trong 1 tuần từ thứ 2 đến thứ 7. Thật là 0 công bằng mà. Nhưng tôi biết cách vượt qua chúng. Buổi sáng đầu tiên tôi thi 3g môn đơn giản là vật lý thiên văn của thiên hà (cười). Đó là 1 trong những môn học của tôi. Với tôi đó chỉ là môn toán, là toán cộng, tính tổng số. Sau 3g thi đó, tôi trở về ký túc xá, 0 ăn trưa. Tôi là sinh viên duy nhất làm như vậy. Rất khác so với bây giờ, thời đó tôi gầy và có rất rất rất nhiều tóc. Lúc đó mọi người gọi kiểu tóc của tôi trông như cái bánh donut. Trên đầu có rất nhiều tóc, tiếp nối là phía cằm có râu quai nón bao quanh khuôn mặt. Bà của tôi hay nói:’ sao 0 thấy con đâu cả? Con có ở đó 0?’ (mọi người cười) nhưng nhờ vậy mà đầu tôi được ấm áp 0 cần đội mũ len hay gì hết. Sau giờ thi sáng thì tôi về ký túc xá, 0 ăn trưa. Đợt thi đó tôi chỉ ăn sáng và tối. Thay vì ăn trưa thì tôi quyết định hành thiền.

Tôi ngạc nhiên khi thấy mọi việc diễn tiến rất tốt. Tôi ngồi xuống, nhắm mắt lại. Tôi vừa làm 1 bài kiểm tra quan trọng có ảnh hưởng đến cuộc đời của tôi. Vượt qua kỳ thi thì có bằng cấp, còn 0 qua được kỳ thi thì bạn là kẻ ngốc. Tôi ước gì lúc đó biết được rằng sau này mình sẽ trở thành 1 nhà Sư để khỏi phải cố gắng gì hết. Nhưng lúc đó thì tôi 0 biết nên đã nỗ lực hết mình.

Sau khi ngồi xuống và nhắm mắt lại, điều đầu tiên tôi nghĩ đến là về quá khứ: mình đã làm bài thi thế nào? Mình trả lời câu hỏi có đúng 0? Bạn làm bài thi và lo lắng suy nghĩ về nó vì nó quan trọng với bạn. Mình trả lời như vậy có đúng 0? Mình làm có đúng 0? Rồi lúc đó tôi nhận ra là mình 0 thể thay đổi được gì. Bài đã làm xong và nộp rồi. Vì tôi đã là 1 thiền sinh nên có thể buông bỏ quá khứ, 0 có động lực gì để lo lắng về quá khứ nữa hết, kiểu bạn đến từ đâu? Chuyện gì đã xảy ra… Khi tôi buông bỏ được chúng thì điều kế tiếp là lo nghĩ về bài thi buổi chiều. Ôi trời, mình có nên ôn thêm cái gì đó 0? Có nên mở sách ra xem qua 1 lượt nữa 0? Rồi tôi nói:’ 0’, vì từ kinh nghiệm của tôi, dù là ngay thời đó, tôi cũng biết rằng mình càng lo lắng về tương lai rồi cố gắng dự đoán , tôi mà ráng xem lại phần nào vào phút chót thì phần đó 0 bao giờ có trong bài thi. 0 bao giờ luôn chứ 0 chỉ là 1 lần! Tôi nhận ra cách tốt nhất để chuẩn bị cho tương lai 0 phải là học mà là thư giãn.

Cho nên nếu có bạn nào cần chuẩn bị cho kỳ thi quan trọng thì trước kỳ thi bạn hãy thư giãn. Thư giãn tối đa. Não bạn cần nghỉ ngơi để có thể tái tạo năng lượng và trả lời câu hỏi. Tôi đã  làm như vậy. Buông bỏ tương lai. Hàng tuần tôi đều ở đây, tôi có nói rằng : tương lai được hình thành ngay trong hiện tại  chứ 0 phải do việc lo lắng về tương lai. Nếu bạn có thể thư giãn ngay trong giây phút này thì bạn có thể làm rất tốt trong tương lai. Đó là điều đã xảy ra với tôi.

Thậm chí có lần tôi ở Sri Lanka, tôi phải đi đến 1 nơi nào đó mà người ta 0 nói cho tôi biết. Đó là lần phát sóng truyền hình trực tiếp trên đài truyền hình quốc gia mà tôi 0 biết. Tôi thấy lo khi người ta nói: Thầy có cần đi makeup (trang điểm)0?  Bạn biết là tôi chỉ làm như vậy có 1 lần ở góc đàng kia, phát trên kênh truyền hình số 7 thì phải. 0 biết là các bạn còn nhớ 0, lần đó tôi dự 1 buổi phỏng vấn trong 1 sự kiện, tôi có bài giảng Chủ nhật tại nhà thờ Thánh George , với tư cách là 1 nhà Sư. Các bạn có còn nhớ lần đó 0? Rất vui. Người ta muốn làm 1 bản tin truyền hình với chủ đề ‘1 nhà Sư giảng tại nhà thờ Anh Giáo’. Họ bảo:’ Thầy phải trang điểm mới được’. Tôi mới hỏi:’ vậy thì ai 0 cần phải make-up?’ Người duy nhất 0 cần make-up là ca sỹ nhạc rock người Anh Liam Gallagher, 1 ngôi sao nhạc rock nổi loạn và rất nổi tiếng. Tôi 0 thuộc tầm cỡ đó nên họ makeup cho tôi, trong khi Ajahn Brahmali đứng nhìn (mọi người cười). Ngại lắm luôn. Tôi là nam giới, là 1 nhà Sư, và họ trang điểm cho tôi. Thật là crazy. Tôi 0 muốn lập lại chuyệnđó.

Nhưng điều tệ hại nhất là tôi ở trong 1 căn phòng lớn, có 1 cái máy quay truyền hình lớn hướng về tôi. Bất cứ sai sót nào như gãi mũi chẳng hạn, cũng sẽ được quay lại. Cho nên phải thật là cẩn thận. Tôi luôn nhớ là những lần như vậy, ta thể hiện tốt là nhờ vào việc bản thân thư giãn và vui vẻ. Bản thân tôi vui vẻ với việc này nên tôi vượt qua được chuyện này rất tốt, 1 cách hợp lý.

Tôi vẫn còn nhớ 1 cuộc phỏng vấn khác ở Canada nhiều năm về trước tại 1 ngôi chùa ở Toronto. Vị President của UB phục vụ của chúng ta lúc bấy giờ là Dennis Shepherd. Tối nay anh ấy 0 đến đây. Lúc đó anh đang có kỳ nghỉ holiday ở Vancouver. Anh ấy vừa mới đến Vancouver, bật tv lên và anh ấy thấy ai? Ajahn Brahm! Ôi trời! 0 thể đi đâu mà tránh khỏi ông Thầy này được. Đi nửa vòng trái đất cũng 0 tránh được.

Quay lại vấn đề, bạn muốn thể hiện tốt, làm tốt thì bạn phải biết cách thư giãn và vui vẻ trong lúc đó. Đó chính là cách để các em vượt qua kỳ thi. Hãy vui vẻ. Tại sao 0 chứ? Dễ mà. Sau khi buông bỏ quá khứ và tương lai, điều mà thiền mang đến cho bạn thật là tuyệt vời. Lúc đó thì tôi lo lắng hồi hộp mà 0 nhận ra. Tôi đã lo lắng về quá khứ và tương lai rồi tôi bị run lên. Khi nhận ra được điều đó thì tôi thư giãn dễ dàng hơn và hết bị run. Lo lắng và bị run như vậy thì 0 giúp ích gì cho bạn và cũng 0 phải là chuyện tích cực khi bạn sắp làm bài thi.

Điều cuối cùng tôi nhận ra, là phần quan trọng nhất, rằng tất cả chúng ta đã mệt mỏi như thế nào. Điều đó gây sốc. Cho nên khi chúng ta có các trung tâm khóa tu thiền, tôi hay nói với mọi người rất nhiều lần rằng : nếu ai đó muốn kiếm thật nhiều tiền, hãy mua 1 nơi giống như trung tâm tu thiền ẩn cư ở Serpentine, 1 rừng thiền, nhưng đừng dạy thiền mà hãy có những chiếc giường ngủ thật dễ chịu, thoải mái. Và gọi đó là trung tâm ngủ ẩn cư. Người ta có thể đến đó và ngủ bất kỳ giờ nào, dù là ban ngày hay ban đêm. Ăn sáng, trưa , tối bất kỳ giờ nào họ muốn và 0 phải làm gì cả. Chỉ thư giãn và phục hồi sức lực thôi. Nhiều người trong chúng ta bị stress, căng thẳng rất nhiều, bị yêu cầu làm cái này cái kia quá nhiều. Chúng ta phải thể hiện tốt và điều đó thật sự làm cho chúng ta mệt mỏi. Bạn có hiểu điều tôi đang nói 0? Vậy thì nếu có 1 trung tâm ngủ ẩn cư, 0 phải là trung tâm thiền ẩn cư hay Phật tử ẩn cư, bạn có đến 0 (cười)? Đó là 1 trong những điều bạn học được khi tìm cách vượt qua kỳ thi.

Có nhiều em nhỏ quá mệt mỏi đến độ các em đến phòng thi thì đã kiệt sức. Và như vậy thì tất nhiên là làm bài thi 0 tốt rồi. Còn khi bạn thư giãn thì năng lượng lại tràn đầy , tâm bạn sáng suốt nên có thể thấy được câu trả lời 1 cách dễ dàng. Đó là những điều cô gái SriLanka đến Melbourne học  ngành y đã làm. Chỉ là cô ấy 0 biết tại sao. Tôi nghĩ là trường đại học cũng đã kiểm tra cô ấy. Làm sao mà cô ấy toàn đạt được điểm tuyệt đối trong khi hầu như chẳng lên lớp hay làm gì cả. Cô có gian lận gì ở đây 0?

Khi tôi học ở trường Cambridge thì vài người bạn cũng nghĩ là tôi có gian lận gì đó. Sau khi thi tốt nghiệp thì họ nói với tôi rằng:’ bạn là sinh viên duy nhất bước vào phòng thi mà cười toe. Chắc là có gian lận gì đó’. Tôi 0 có gian lận, tôi chỉ biết rằng khi ta làm cho năng lượng tâm tràn đầy thì ta luôn làm tốt hơn nhiều. Vậy thì khi bạn hạnh phúc, vui vẻ hơn, bất kể là bạn làm công việc gì, nếu bạn cười nhiều hơn, bất kể là bạn thực hành thiền dạng nào, bạn đang chữa trị gì trong bệnh viện, nếu bạn bị bệnh, bất kể điều gì xảy ra, bạn sẽ luôn luôn ổn hơn, làm tốt hơn nhiều.

Sáng sớm mai tôi sẽ ra sân bay Perth, đáp chuyến bay đầu tiên sang Anh để giảng cho tu viện Ni ở đó. Đây là 1 chuyến bay đường dài. Ta phải đi qua bộ phận hải quan nhập cảnh và họ hỏi nhiều câu hay ho ngộ nghĩnh. Như có lần tôi đi ngang qua bộ phận nhập cảnh ở Perth, người ta phải đặt túi lên máy soi X quang. Thầy chỉ cái túi màu vàng đặt bên cạnh: đây là hành lý của tôi. Anh hải quan hỏi tôi, chỉ là những câu hỏi thông thường, như là:’ Thầy có vật sắc nhọn gì trong hành lý 0?’ – ‘0’ – ‘Thầy có mang chất lỏng gì trong túi 0?’ – ‘0’ – ‘Thầy có mang gel vuốt tóc 0?’ (mọi người cười) Anh ta chỉ hỏi theo thông lệ, ai thì anh cũng hỏi như vậy. Tôi 0 dừng được mà chỉ vào đầu tôi và nói:’ Ồ , thôi nào,tôi có cần gel vuốt tóc 0?’ Anh ta bật cười và những hành khách đứng xếp hàng sau tôi cũng cười. Thật tuyệt vời khi ta tạo ra những khoảnh khắc hài hước vui vẻ như vậy ở những nơi có vẻ như 0 đùa được, như là ở sảnh sân bay, chỗ người ta soi hành lý bằng máy Xquang. Bạn biết là khi bạn làm cho người ta cười thì chuyện gì xảy ra 0? Họ cho tôi đi qua nhanh. Tôi thích làm những chuyện vui vẻ như vậy.

Cũng có vài lần các anh hải quan ở Mỹ, bên an ninh nội địa, nhìn tôi và nói:’ Ông mặc robe (Thầy đắp y, ng ta gọi là robe) à?’ – ‘Vâng’ – ‘Ông mang cái gì dưới cái robe này vậy?’ (bụng Thầy to nên cộm lên hơn so với các Sư khác, giống như mang vũ khí hay thắt lưng tự sát) . Bạn biết ở Thái có 1 từ rất hay để chỉ 1 nhà Sư  tăng cân, có nghĩa là tích phước nhiều. Cho nên các bạn đừng nói tôi mập mà hãy nói là tôi có nhiều phước (cười). Anh hải quan ở Mỹ hỏi có phải tôi mang thắt lưng tự sát trong áo 0, để anh ta làm báo cáo. Tôi nói 0 phải đâu, chỉ là mỡ thôi. Anh ta nói:’ cũng như nhau thôi’ (mọi người cười). Anh ta nói đùa. Thật là hay.