Sống ý nghĩa Chết an lạc -  Living Meaningfully Dying Joyfully

Trình Bày của Thầy Ajahn Brahmavamso tại Hội nghị Phật giáo toàn cầu năm 2002

Ngày 8 tháng 12 năm 2002, Sham Alam, Malaysia

Trong bài trình bày này, tôi sẽ sử dụng những câu chuyện và giai thoại cũng như một số câu chuyện cười để chứng minh cách chúng ta có thể tự mình tìm ra ý nghĩa của cuộc sống để sống 1 cách có ý nghĩa. Sau đó tôi sẽ tiếp tục chỉ ra rằng khi sống có ý nghĩa, theo Giáo Pháp, sẽ loại bỏ nỗi đau mất mát và chúng ta sẽ chết một cách an lạc.

Vào mùa hè năm 1969, ngay sau sinh nhật thứ 18, tôi tận hưởng trải nghiệm đầu tiên về rừng rậm nhiệt đới. Tôi đi du lịch ở Bán đảo Yucatan ở Đông Bắc Guatemala, hướng tới những kim tự tháp được phát hiện gần đây của nền văn minh Maya đã biến mất.

Ngày đó, việc đi lại rất khó khăn. Tôi phải mất ba hoặc bốn ngày để đi quãng đường vài trăm km từ Thành phố Guatemala đến khu đền thờ đổ nát có tên là Tical. Tôi đi qua những con sông hẹp trong rừng nhiệt đới trên những chiếc thuyền đánh cá dính đầy dầu nhớt, đi xuống những con đường đất ngoằn ngoèo trên những chiếc xe tải chở nặng và băng qua những con đường rừng nhỏ trên những chiếc xe kéo xiêu vẹo. Đó là một vùng xa xôi, nghèo nàn và hoang sơ.

Cuối cùng, khi tôi đến khu phức hợp rộng lớn gồm những ngôi đền và kim tự tháp cổ bị bỏ hoang, không có người hướng dẫn hay sách hướng dẫn nào cho tôi biết ý nghĩa của những tượng đài bằng đá ấn tượng hướng lên bầu trời đó. Không có ai ở xung quanh. Vì vậy tôi bắt đầu leo lên một trong những kim tự tháp cao.

Khi lên đến đỉnh, tôi chợt biết ý nghĩa và mục đích của kim tự tháp.

Trong ba ngày trước đó, tôi chỉ đi du lịch xuyên rừng. Những con đường, lối đi và dòng sông giống như những đường hầm xuyên qua những hàng cây xanh rậm rạp. Rừng rậm nhanh chóng khép tán tạo ra cái trần che trên bất kỳ con đường mới nào. Trong nhiều ngày tôi không nhìn thấy được đường chân trời. Quả thực, tôi không thể nhìn xa được. Tôi đang ở trong rừng rậm.

Khi đứng trên đỉnh kim tự tháp đó, tôi vượt lên trên tất cả sự hỗn độn của rừng rậm. Tôi không chỉ có thể nhìn thấy mình đang ở đâu trong bức tranh toàn cảnh giống như bản đồ trải rộng trước mắt mà giờ đây tôi còn có thể nhìn thấy mọi hướng, không có gì ngăn cản giữa vô tận và tôi.

Đứng trên đó như thể đang ở trên đỉnh thế giới, tôi tưởng tượng mọi chuyện xảy ra như thế nào đối với một thanh niên da đỏ Maya sinh ra trong rừng, lớn lên trong rừng, sống cả đời trong rừng. Tôi hình dung họ đang trong một nghi thức tôn giáo nào đó được dẫn dắt một cách nhẹ nhàng bằng bàn tay của một vị tư tế già thông thái, lên đến đỉnh của một kim tự tháp lần đầu tiên. Khi vượt lên trên hàng cây và nhìn thấy thế giới rừng rậm của họ mở ra và trải rộng trước mắt họ, khi nhìn vượt ra ngoài giới hạn thế giới của mình đến tận chân trời và phía trên, họ sẽ thấy khoảng trống ở trên và xung quanh, không có ai và không có gì ngăn giữa họ và vô tận. Trái tim của họ sẽ hòa nhịp với những biểu tượng rõ ràng của Sự thật. Những hiểu biết sâu sắc sẽ nở hoa và kết trái. Họ sẽ hiểu được vị trí của mình trong thế giới quê nhà, và họ sẽ nhìn thấy sự vô tận, khoảng không bao trùm tất cả. Lúc đó, cuộc sống của họ đã tìm thấy ý nghĩa của nó.

P.1

Sống có ý nghĩa đòi hỏi những hiểu biết sâu sắc như vậy. Tất cả chúng ta đều cần dành cho mình thời gian và sự bình yên để leo lên kim tự tháp bên trong mỗi chúng ta, vượt lên trên và vượt ra khỏi khu rừng rậm rạp vốn là cuộc sống của chúng ta, dù chỉ trong một thời gian ngắn. Sau đó, chúng ta sẽ tự mình nhìn thấy vị trí của chúng ta trong số mọi thứ, cái nhìn tổng quan về hành trình cuộc sống của chúng ta và nhìn thẳng vào cái vô tận đang bao trùm giữ tất cả. Gọi đó là thiền nếu bạn muốn, dù bạn đã trải nghiệm thiền hay vẫn đang tìm kiếm. Điều đó giống như người Maya leo lên kim tự tháp và vượt qua ngôi nhà rừng rậm của mình để tìm kiếm ý nghĩa.

~Ồ~

Tôi có thể giảng giải cho bạn biết “sống ý nghĩa” là gì, nhưng điều đó sẽ chỉ bổ sung thêm một triết lý nữa vào sự nhầm lẫn của khoa học tâm linh mà bạn có thể đang có. Một trong những nét đẹp của Phật giáo là không bảo bạn nên tin điều gì mà chỉ cho bạn cách tìm hiểu.

Ví dụ, trong nhiều năm, tôi tin vào những gì người khác nói với tôi về hạnh phúc.

Khi 14 tuổi, tôi đang ôn thi O-level tại một trường trung học ở London. Cha mẹ và thầy cô khuyên tôi không nên chơi bóng đá vào buổi tối hay cuối tuần mà thay vào đó ở nhà để dành thời gian làm bài tập về nhà. Họ giải thích tầm quan trọng của kỳ thi O-level và rằng nếu tôi làm tốt thì tôi sẽ được hạnh phúc.

Vì thế tôi đã làm theo lời khuyên của họ và làm rất tốt. Nhưng điều đó không làm tôi hạnh phúc vì thành công của tôi có nghĩa là tôi phải học chăm chỉ hơn nữa, trong hai năm nữa, cho kỳ thi A-level. Bố mẹ và thầy cô khuyên tôi đừng đi chơi vào buổi tối hay cuối tuần nữa, đừng theo đuổi con gái hay chạy theo bóng đá mà thay vào đó hãy ở nhà học bài. Họ nói với tôi rằng kỳ thi A-level quan trọng như thế nào và nếu tôi làm tốt thì tôi sẽ rất hạnh phúc.

Vì vậy, tôi đã làm theo lời khuyên của họ và một lần nữa tôi đã làm rất tốt. Nhưng một lần nữa, điều đó không làm tôi được hạnh phúc, vì bây giờ tôi phải học tập chăm chỉ hơn nữa, thêm ba năm dài nữa, tại một trường Đại học để lấy bằng. Cha mẹ tôi (bố tôi hiện đã mất) và các thầy cô khuyên tôi nên tránh xa các quán bar hay tiệc tùng mà thay vào đó hãy học hành chăm chỉ. Họ nói với tôi rằng bằng Đại học cần thiết như thế nào để thành công trong cuộc sống và rằng nếu tôi học tốt thì tôi sẽ hạnh phúc.

Lúc này tôi bắt đầu nghi ngờ.

Tôi thấy một số người bạn lớn tuổi của tôi đã học rất tốt, có bằng cấp và làm việc rất chăm chỉ. Họ nói với tôi rằng họ đang làm việc rất chăm chỉ để tiết kiệm tiền mua những món quan trọng. Khi họ đã có đủ tiền để mua cho mình một chiếc ô tô, hay một căn hộ nhỏ thì họ sẽ hạnh phúc.

Khi họ đã mua được chiếc ô tô nhỏ, họ vẫn không vui lắm. Họ đang vật lộn trong mớ hỗn loạn của chuyện tình cảm, tìm kiếm người bạn đời của mình. Họ nói với tôi rằng khi nào cưới thì họ sẽ hạnh phúc.

Sau khi kết hôn, họ phải làm việc cật lực để mua một căn hộ lớn hơn, hay thậm chí là một ngôi nhà mơ ước. Họ giải thích: “Khi chúng tôi đã tiết kiệm đủ để đặt cọc thì chúng tôi sẽ rất hạnh phúc”.

Sau đó, họ có những đứa con hay đánh thức họ vào ban đêm, tiêu hết số tiền để dành của họ và tạo ra nỗi lo lắng tột độ. Hạnh phúc một lần nữa bị dập tắt. Như nhiều người đã nói với tôi: “Khi con cái lớn lên, rời nhà và ổn định cuộc sống, chúng ta có thể làm những gì chúng ta muốn”. Rồi họ sẽ hạnh phúc.

Khi bọn trẻ rời nhà, bố mẹ chúng đang tính đến việc nghỉ hưu. Họ tiếp tục làm việc chăm chỉ, đầu tư và tiết kiệm cho tuổi già. Họ nói: “Khi nghỉ hưu, tôi sẽ hạnh phúc”.

Ngay cả trước khi họ nghỉ hưu và chắc chắn sau đó, những người họ hàng và bạn bè lớn tuổi của tôi đều đi nhà thờ. Bạn có bao giờ để ý có bao nhiêu người già thích đến chùa và nhà thờ không? Đó là vì họ đều nghĩ: “Khi tôi chết đi, tôi mới hạnh phúc”!

Đó là thứ hạnh phúc mà họ muốn tôi tin vào: “Được cái này, được cái kia thì bạn sẽ hạnh phúc”. Hạnh phúc luôn là giấc mơ ở tương lai, giống như cầu vồng ở phía trước một hai bước nhưng mãi mãi ngoài tầm tay. Có cái gì đó không đúng. Bây giờ không ai thực sự hạnh phúc.

Đó là điều xảy ra khi chúng ta chỉ đơn giản tin người khác thay vì tự mình nhìn ra sự thật. Nếu bạn sống cuộc đời theo đuổi của cải, tích lũy những ràng buộc, thậm chí vội vã theo đuổi thiên đường - bạn sẽ phát hiện ra rằng mình đang sống không có ý nghĩa.

P.2

Nhiều chuyên gia truyền thông hiện đại cho rằng một mối quan hệ viên mãn là chìa khóa để sống có ý nghĩa. Tôi nghĩ có quá nhiều người trong chúng ta mua loại đó mà không đặt câu hỏi đầy đủ về nó.

Tại sao chúng ta không thể lựa chọn con mình mà lại yêu thương chúng mãi mãi, vô điều kiện? Ngay cả khi chúng đạt được kết quả kém hơn nhiều so với mong muốn, chúng ta vẫn yêu chúng. Ngược lại, mặc dù chúng ta cẩn thận lựa chọn vợ hoặc chồng, kiểm tra họ kỹ lưỡng hơn bất cứ điều gì khác trong cuộc sống trước khi kết hôn, nhưng nhìn chung chúng ta không yêu họ mãi mãi và chắc chắn không bao giờ yêu họ vô điều kiện! Tại sao?

Đó là bởi vì tình yêu thương giữa vợ chồng không giống như tình yêu thương giữa cha mẹ và con cái.

Trong một bài báo trên tạp chí Time cách đây vài năm có tựa đề "Hóa chất của tình yêu", các nhà hóa sinh học đã chứng minh rằng khi chàng trai gặp cô gái trong một bữa tối lãng mạn dưới ánh nến, các hormone sẽ được tiết vào máu để tạo ra cảm giác hưng phấn về mặt hóa học. Đối tác của bạn theo nghĩa đen là "làm cho bạn cảm thấy hưng phấn". Và bạn yêu cái cảm giác hưng phấn ấy chứ không phải người đó. Hay như tờ Time nói, "Bạn thích cách họ khiến bạn cảm thấy vui vẻ". Sau này, khi cơ thể bạn hình thành khả năng quen dần với những hóa chất đó, đối tác của bạn sẽ không còn làm bạn cảm thấy vui vẻ nữa. Vì vậy, rốt cuộc đó không phải là lỗi của họ. Nó chỉ là phản ứng hóa học. Vì vậy, xin vui lòng đừng bao giờ la hét và tức giận với bạn đời của mình, thay vào đó hãy la hét và tức giận với cuốn sách hóa học!

Tình yêu cha mẹ dành cho con cái thì lại khác. Bạn yêu chúng mặc dù có thể chúng chẳng có gì cho bạn. Bạn yêu chúng bất kể chúng khiến bạn cảm thấy thế nào. Đó là tình yêu vị tha, tình yêu vô điều kiện.

Cha tôi đã bộc lộ tình yêu như vậy với tôi khi tôi mới 13 tuổi. Khi chỉ còn cha và tôi ngồi trên chiếc xe cũ của ông, ở một con phố nhỏ phía Tây London, cha quay lại và nói với tôi.

"Con trai, dù con có làm gì đi nữa, cánh cửa nhà của cha mẹ vẫn luôn mở rộng chào đón con." Sau đó ông lái xe chở tôi về nhà.

Lúc đó tôi còn quá nhỏ để hiểu hết của ý ông, nhưng đủ lớn để biết đó là một điều gì đó quan trọng. Tôi đã nhớ điều đó. Chỉ nhiều năm sau, rất lâu sau khi cha tôi qua đời, khi tôi là một tu sĩ trẻ, tôi mới giải mã được ý nghĩa thực sự câu nói của ông.

Nhà của cha tôi, nhà của chúng tôi, là một căn hộ nhỏ thuê ở một khu nghèo phía Tây London. Đó không phải là nơi mà ai cũng muốn đến ở. Chúng tôi không bao giờ sợ kẻ trộm, bởi vì nếu một tên trộm bước vào và nhìn thấy chỗ ở của chúng tôi, thì có lẽ hắn sẽ động lòng trắc ẩn mà lấy ra từ túi và để lại cho chúng tôi một thứ gì đó!

Điều cha tôi thực sự muốn nói là:

"Con trai, dù con làm gì trong đời, cánh cửa trái tim của cha cũng sẽ luôn rộng mở chào đón con".

Đó chính là ý nghĩa của tình yêu vô điều kiện. Đó là kiểu tình yêu thường thấy giữa cha mẹ và con cái. Đó là tình yêu vị tha. Tình yêu không ràng buộc. Tình yêu tự do. "Dù con làm gì trong cuộc đời, cánh cửa trái tim của cha sẽ luôn rộng mở chào đón con"

Quay lại với các mối quan hệ, loại tình yêu nào đang có giữa bạn và bạn đời? Đây là một bài kiểm tra dành cho bạn.

Hãy tưởng tượng bạn đời của bạn. Bạn có thực sự yêu người ấy không? Bạn có muốn người ấy được hạnh phúc 0? Bạn có thực sự quan tâm đến sức khỏe của người ấy không? Hạnh phúc của họ có phải là điều quan trọng nhất trên thế giới đối với bạn 0?

Bây giờ hãy tưởng tượng rằng bạn về nhà sau hội nghị này và phát hiện ra rằng bạn đời của bạn đã bay  đến Paris cùng với người bạn thân nhất của bạn để có một cuộc tình ướt át. Bạn sẽ cảm thấy thế nào?

P.3

Nếu bạn thực sự quan tâm đến sức khỏe của người ấy thì bạn sẽ rất vui mừng khi biết hiện tại cả hai người kia đang hạnh phúc như thế nào. Nếu bạn thực sự yêu người bạn đời của mình, bạn sẽ vui mừng khôn xiết vì giờ đây họ thậm chí còn hạnh phúc hơn khi ở bên bạn. Nếu hạnh phúc của người bạn đời quan trọng với bạn đến vậy, bạn sẽ ngây ngất - Ôi Thật là Niềm Vui! – Khi biết rằng họ đã có khoảng thời gian tuyệt vời bên nhau dưới ánh trăng bên sông Seine. Bạn luôn muốn bạn đời của mình được hạnh phúc, bây giờ hai kẻ ấy đang hạnh phúc. Vấn đề là gì?

Bài kiểm tra này chỉ ra rằng tình yêu trong hầu hết các mối quan hệ là tình yêu ích kỷ, tình yêu có điều kiện. Nó bắt nguồn từ sự dính mắc và có sự dắt dây nhau, sớm hay muộn, sẽ dẫn đến đau khổ. Người ta nói trong hôn nhân có ba chiếc nhẫn: Nhẫn đính hôn - Nhẫn cưới - Và nhẫn đau khổ

Tình yêu vị tha là không có sự ràng buộc. Nó bắt nguồn từ sự cho đi và tất nhiên là dẫn đến tự do. Đó là kiểu tình yêu nói rằng: “Dù anh có làm gì, cánh cửa trái tim em vẫn luôn mở rộng chào đón anh”. Đó là cách mà tất cả chúng ta có thể sống có ý nghĩa.

Tình yêu vị tha như vậy là nền tảng của mọi công việc từ thiện. Nếu bạn quyên góp với mong muốn được công nhận thì đó không phải là vị tha. Nếu bạn phục vụ một cộng đồng mà muốn được khen ngợi thì đó không phải là cho đi.  Nếu bạn tặng tình bạn của mình cho người khác với mong muốn nhận lại được điều gì đó thì đó không phải là lòng từ bi. Lòng bác ái, giống như tình yêu vị tha, nói rằng: “Dù bạn làm gì, dù bạn là ai, tôi đều trao cho bạn trái tim mình và chia sẻ nó với bạn”.

Ngay cả các tu sĩ cũng thực hành việc bố thí. Đời sống tu sĩ của tôi là một lễ hội bố thí. Một người phụ nữ đã gọi điện cho tôi một giờ trước khi tôi chuẩn bị bài giảng trước công chúng.

“Tối nay Thầy có giảng không ạ?” cô lịch sự hỏi.

"Vâng, thưa bà. Buổi giảng bắt đầu lúc 7 giờ 30 tối", tôi trả lời.

"Tốn bao nhiêu tiền để vào cửa?" cô ấy tiếp tục.

“Không có gì, thưa bà, không có gì cả,” tôi giải thích.

"Không không!" Cô ngắt lời: “Thầy không hiểu. Tôi phải trả bao nhiêu tiền?”

"Thưa bà, bà không phải trả bất kỳ khoản tiền nào. Tất cả các buổi nói chuyện của tôi đều miễn phí".

"Nghe này!" cô ấy hét trong điện thoại, "ĐÔ LA hay XU! Tôi phải xùy ra bao nhiêu tiền để vào cửa?"

"Thưa bà", tôi nói nhẹ nhàng, "Bà không phải trả tiền vào cửa, cả lúc vào cũng như lúc ra. Chúng tôi không hỏi tên cũng không ép bà quyên góp. Nếu không thích buổi nói chuyện, bà có thể ra về bất cứ lúc nào.

Một khoảng lặng dài. "Chà," cô ấy nói với sự kinh ngạc chân thành, "Vậy các vị (có nghĩa là 'nhà sư') được gì từ việc này?"

“Hạnh phúc thưa bà”, tôi đáp, “Chúng tôi chỉ nhận hạnh phúc”.

P.4

Sự cho đi vị tha như vậy là sự khác biệt giữa việc sống một cuộc sống ích kỷ và một cuộc sống có ý nghĩa. Bạn càng buông bỏ thì cuộc sống càng phong phú. Đó là lý do tại sao tất cả các thùng quyên góp trong các ngôi chùa của tôi ở Perth đều được gọi là "Thùng Buông Xả".

Đức Phật dạy ở Kinh Pháp Cú câu 204 : "Sự hài lòng là sự giàu có lớn nhất."

Vì vậy, Phật giáo dạy về sự hài lòng thông qua tình yêu vị tha: "Dù bạn làm gì, cánh cửa trái tim tôi luôn mở rộng cho bạn", tất cả đều là về việc tạo ra sự thịnh vượng. Ý nghĩa của cuộc sống là tạo ra sự thịnh vượng như vậy. Sự hài lòng là danh mục đầu tư của bạn, tình yêu vị tha là cổ phần của bạn, mang lại những khoản đầu tư an toàn nhất với cổ tức theo đúng nghĩa đen là "vượt ra khỏi thế giới này", tất cả đều được đảm bảo bởi Chủ tịch Cục Dự trữ, chính là Đức Phật.

  ~Ồ~

Nhà thơ lãng mạn người Anh thế kỷ XVII, John Keates, đã mở đầu bài thơ nổi tiếng “Endymion” của mình bằng những lời lẽ vượt thời gian:

"Một vẻ đẹp là một niềm vui kéo dài mãi mãi".

Thật vậy, nhiều người trong chúng ta tìm thấy ý nghĩa cuộc sống thông qua việc trân trọng cái đẹp. – qua việc ngắm cảnh hoàng hôn rực rỡ vào buổi chiều tà, nhìn thấy một thác nước đang đổ xuống trắng xóa trong một khu rừng hoang sơ, hay bằng cách dừng lại để thưởng thức một bông hoa rực rỡ sắc màu đang mỉm cười bên đường. Vẻ đẹp mang lại ý nghĩa cho cuộc sống, nhưng thật ra không nhiều như cách nói của nhà thơ trên.

Đức Phật dạy (trong kinh Cakkavatti Sihanada Sutta): Cái đẹp của một tu sĩ là đức hạnh. Nó là như vậy. Những người đẹp nhất trên thế giới là những người có trái tim trong sáng. Ở bên người tốt là điều tốt. Tử tế là một cái đẹp. Và một vị thánh giữa nhiều người phàm giống như một bông hồng mọc ra từ bụi gai. Ngay cả một cụ già nhăn nheo, răng rụng, tóc bạc, sống một cuộc đời đạo đức cũng tỏa sáng với vẻ đẹp nội tâm khiến bất kỳ siêu mẫu nào cũng phải ghen tị.

Những giảng sư như tôi khuyến khích tất cả thính giả của mình sống một cuộc sống đạo đức, đạt được vẻ đẹp nội tâm mà theo lời của John Keates là “niềm vui mãi mãi”. Đó là lý do tại sao tôi gọi Trung tâm Thành phố Phật giáo của mình ở Perth, Tây Úc, không phải là "Dhammaloka" mà là "Thẩm mỹ viện của Ajahn Brahm"! Tôi đưa ra những "chỉnh sửa nhỏ" cho đời sống đạo đức của bạn, áp dụng các phương pháp điều trị cho sự trung thực của bạn và xóa bỏ những nếp nhăn trong việc giữ giới của bạn. Sống cuộc đời đẹp như vậy là sống có ý nghĩa. Hãy thử đi. Nếu bạn muốn sống vui vẻ thì hãy sống tốt.

Tất cả những điều tốt đẹp đều sẽ qua đi. Tất cả chúng ta sẽ chết. Là một thầy Tỳ Kheo, tôi đã tham dự  đám tang nhiều hơn cả những bông hoa đặt trên mộ. Nhiều lần tôi đã nghe người thân, bạn bè sau buổi lễ nói về một người vừa qua đời. Điều đáng chú ý là những gì họ nhớ không phải là của cải tài sản hay quyền lực của người đã khuất. Điều được nói đến sau đám tang là lòng tốt của người đó, sự tử tế và lòng nhân ái của họ. Như thể tất cả đều đang tóm tắt toàn bộ cuộc đời của người mới chết. Và những gì đáng kể, những điều duy nhất đáng kể, là những thứ như lòng bác ái, đức hạnh và tình yêu thương vị tha. Những phẩm chất đó, theo thuật ngữ kế toán, là “điểm mấu chốt” của cuộc đời một con người. Đó là ý nghĩa của cuộc sống của họ và là điều đã mang lại ý nghĩa cho cuộc sống. Điều kỳ lạ là chỉ qua cái chết chúng ta mới có thể nhận ra sự khôn ngoan trong lời dạy của Đức Phật về điều tạo nên một cuộc sống có ý nghĩa.

Đối với một người có đạo đức tốt, người đã sống cuộc đời có ý nghĩa thì cái chết có thể là niềm vui. Một Phật tử sẽ hiểu rằng vì họ đã tạo được nhiều nghiệp tốt nên họ có thể mong đợi một cách chính đáng sự tái sinh tuyệt vời sau khi chết. Họ biết rằng họ chỉ đơn giản là đánh đổi một cơ thể già nua để lấy một thứ gì đó tốt hơn nhiều. Nó giống như mua một chiếc xe mới, xe thay đổi nhưng người lái vẫn tiếp tục. Làm sao có bi kịch trong đó?

P.5

Hơn nữa, sống có ý nghĩa là sự rèn luyện buông bỏ. Bạn bỏ đi một phần tài sản của mình để làm từ thiện. Bạn buông bỏ hành vi thô thiển để giữ giới. Bạn buông bỏ sự lo lắng cho bản thân để thực tập lòng từ bi. Và bạn buông bỏ ham muốn để tu tập thiền định. Chánh Pháp là một khóa đào tạo hoàn chỉnh về buông bỏ.  Vì vậy, khi đến lúc phải buông bỏ thân này và trải qua kinh nghiệm cái chết, một người được rèn luyện trong Chánh Pháp sẽ buông bỏ một cách tốt đẹp. Theo kinh nghiệm lâu năm của tôi đối với cái chết của cả những người theo đạo Phật và không theo đạo Phật ở các nước phương Tây, những người theo đạo Phật chết rất an bình và an lạc hơn bất kỳ ai khác.

Lần nọ, một đệ tử thân thiết gọi điện cho tôi từ bệnh viện. Người phụ nữ ở độ tuổi ngoài bốn mươi sáng hôm đó được chẩn đoán mắc một căn bệnh ung thư không thể chữa khỏi. Cô chỉ có thể hy vọng sống được thêm hai hoặc ba tháng nữa. Tôi đến thăm cô ấy vào buổi chiều hôm đó. Trên giường bệnh trong phòng điều trị ung thư, cô ấy đang mỉm cười và nói đùa với tôi rằng cô đang lên kế hoạch cho cái chết của mình. 

Khi tôi rời khoa ung thư, y tá trưởng khoa muốn được nói chuyện với tôi. Cô ấy e rằng đệ tử của tôi đã phủ nhận, không tin kết quả chẩn đoán về cái chết sắp xảy ra. Tôi phải trả lời chắc chắn rằng đệ tử của tôi không hề phủ nhận chút nào. Thực ra, cô ấy đã nói chuyện với tôi về cái chết của cô ấy cả tiếng đồng hồ rồi! Bạn thấy đấy, y tá trưởng giàu kinh nghiệm chưa bao giờ thấy sự chấp nhận cái chết nhanh chóng như vậy trước đây.  Cô chỉ toàn nhìn thấy nỗi kinh hoàng và nước mắt, sự tức giận và thách thức. Và cô đã nhầm lẫn việc thiếu những dấu hiệu tiêu cực như vậy là biểu thị sự không tin. Cô chưa từng chứng kiến một Phật tử nào chết trước đây và cô cảm thấy khó hiểu tại sao họ lại có thể đối mặt với cái chết một cách an lạc đến vậy.

Vài tháng sau, tại đám tang đệ tử ấy của tôi, bác sĩ Thiên chúa giáo của cô ấy nói rằng ông rất ấn tượng khi thấy những người theo đạo Phật chết một cách bình an đến vậy.

Khi bạn hiểu Phật Pháp và sống với sự hiểu biết đó thì chết không có gì đáng buồn. Điều duy nhất khiến tôi buồn là khi con người không sống có ý nghĩa và lãng phí cuộc sống quý giá của mình.

Cha tôi qua đời khi tôi mới 16 tuổi. Tôi rất yêu ông và bây giờ vẫn vậy. Tuy nhiên, tôi chưa bao giờ khóc trong đám tang của cha và kể từ đó đến nay tôi cũng chưa bao giờ khóc. Tôi không cảm thấy muốn khóc.   Phải mất nhiều năm tôi mới hiểu được cảm giác của mình lúc đó. Bây giờ tôi sử dụng sự hiểu biết đó để hướng dẫn về cách chết một cách an lạc. Đây là sự hiểu biết của tôi.

Khi còn trẻ, tôi yêu âm nhạc. Tất cả các loại nhạc dù là cổ điển hay rock, jazz hay dân gian. Tôi thường dành nhiều buổi tối trong các phòng hòa nhạc và câu lạc bộ ở trung tâm London để thưởng thức các dàn nhạc và ban nhạc, nhạc sĩ và ca sĩ giỏi nhất trên thế giới. London là một nơi tuyệt vời để sống nếu bạn thích âm nhạc.

Khi buổi hòa nhạc kết thúc, tôi đứng dậy cùng những người khác, vỗ tay và la hét yêu cầu biểu diễn tiếp. Thông thường, dàn nhạc hoặc ban nhạc sẽ chơi tiếp trong vài phút. Nhưng cuối cùng họ phải dừng lại và tôi phải trở về nhà. Tôi nhớ mình bước ra khỏi phòng hòa nhạc vào buổi tối muộn, ở London dường như luôn mưa, theo kiểu khốn khổ nhất được gọi là "mưa phùn". Trời lạnh, ẩm ướt và u ám, và tôi biết có lẽ mình sẽ không bao giờ được gặp lại dàn nhạc vĩ đại đó nữa. Tuy nhiên, ngay cả trong bóng tối ẩm ướt khốn khổ của màn đêm, tôi cũng không bao giờ cảm thấy buồn. Tôi chưa bao giờ rơi vào tuyệt vọng. Thay vào đó, tôi thấy phấn khởi và được truyền cảm hứng bởi thứ âm nhạc tuyệt vời mà tôi vừa có vinh dự được nghe. Thật là một sự thăng hoa đáng khích lệ, thật là một màn trình diễn tuyệt vời, thật là một trải nghiệm tuyệt vời! Tôi đã cách xa bóng đêm u ám bao quanh London hàng năm ánh sáng.

Đó là cách duy nhất tôi có thể diễn tả cảm giác của tôi khi cha tôi qua đời. Đó là một buổi trình diễn tuyệt vời ngắn ngủi, chỉ mười sáu năm. Tôi đã vỗ tay và cổ vũ yêu cầu diễn lại ở phần cuối. Bố tôi tiếp tục trình diễn lâu hơn một chút và thực sự đó là một bước thăng tiến tuyệt vời trong cuộc đời ông. Khi tôi bước ra khỏi lò hỏa táng ở Mortlake, Tây London, sau lễ tang của ông, tôi nhớ rõ rằng trời đang mưa phùn và rất lạnh. Thế nhưng tôi chưa bao giờ cảm thấy buồn chút nào. Tôi cảm thấy được truyền cảm hứng, thăng hoa và vô cùng xúc động. "Bố, cuộc đời bố là một buổi trình diễn tuyệt vời. Đó là một buổi hòa nhạc tuyệt vời mà bố đã biểu diễn trước mặt con trai mình. Tôi sẽ không bao giờ quên những đoạn đời đó cũng như cảm xúc sâu sắc mà bố đã mang đến cho bản giao hưởng của mình. Bố là một bậc thầy trong cuộc sống. Con thật may mắn biết bao khi được tham dự buổi hòa nhạc của bố". Tôi được truyền cảm hứng chứ không buồn. Tôi cảm thấy biết ơn sâu sắc chứ không đau buồn. Tôi cảm thấy mình đã chứng kiến một trong những cuộc đời vĩ đại trong đời mình.

P.6

Đó là cách người ta có thể chết một cách an lạc, và thấy an lạc khi nhìn cái chết của một người thân yêu. Trong thâm tâm mình người ta biết rằng: “Người thân yêu, người bạn thân yêu nhất, cánh cửa trái tim tôi sẽ mãi mở rộng với bạn, cho dù bạn có làm gì đi nữa, ngay cả khi bạn chết”.  Ngay cả khi chết, bạn cũng để họ đi. Tình yêu vị tha như vậy là sự giải thoát. Giải thoát người phải rời xa bạn, và giải thoát bản thân khỏi mọi nỗi buồn.

Vì vậy, đây chính là điều tôi muốn nói khi đề cập việc sống ý nghĩa và chết an lạc. Đó là điều mà chính tôi đã chứng kiến khi vượt qua sự hỗn loạn của thế giới trong lúc thiền định của một tu sĩ, giống như leo lên các kim tự tháp trong rừng rậm ở Trung Mỹ. Đó là điều Đức Phật đã nói trong kinh điển cổ xưa. Và nó được viết trong trái tim bạn ngay bây giờ, chờ đợi để hướng dẫn bạn.

Khi bạn sống cuộc sống của mình một cách có ý nghĩa, bạn không chỉ chết một cách an lạc mà còn mang lại rất nhiều niềm vui cho tất cả những người gặp bạn, trong cuộc sống và trong cái chết của bạn.

Cảm ơn các bạn. Ajahn Brahmavamso Tu viện Bodhinyana, Tây Úc

P.7