The Quality of Mindfulness - Phẩm chất của chánh niệm - Ajahn Brahmavamso

Ghi chú:

Đây là Chương Sáu trong quyển sách: Hơi thở tuyệt đẹp: Hướng dẫn thiền định Phật giáo toàn diện và từng bước của Ajahn Brahmavamso, sẽ được xuất bản sắp tới.

Trong chương này, tôi muốn nói về "chánh niệm" sâu. Chánh niệm là một trong những khả năng kiểm soát các căn (indriya) (5 căn gồm tín tấn niệm định tuệ) giúp thành công trong thiền định. Nếu không hiểu và 0 thực hành đầy đủ, người ta có thể lãng phí rất nhiều thời gian trong thiền định. Bây giờ tôi sẽ giải thích về ưu điểm của chánh niệm.

Thiết lập "Người gác cổng" bên trong bạn

Tôi thích dùng ví dụ so sánh chánh niệm với một người gác cổng. Ví dụ người gác cổng để diễn tả chánh niệm đã được Đức Phật dùng (AN VII, 63). Chánh niệm không chỉ là nhận thức, tỉnh táo hay hoàn toàn ý thức được những gì đang xảy ra xung quanh bạn, mà chánh niệm còn hướng dẫn ta ghi nhớ các điều cụ thể, ghi nhớ các hướng dẫn và bắt đầu phản hồi. Ví dụ, giả sử bạn là một người giàu có có người gác cổng canh giữ biệt thự cho bạn. Một buổi tối, trước khi vào chùa hành thiền, bạn dặn người gác cổng phải đề phòng kẻ trộm. Khi bạn trở về nhà, lòng từ bi của bạn chợt tan biến khi bạn phát hiện ra nhà mình bị trộm đột nhập. Bạn hét vào mặt người gác cổng: “Không phải ta đã bảo ngươi phải lưu tâm trông chừng bọn trộm sao?” Người gác cổng cãi lại "Nhưng tôi có lưu tâm, Tôi đã chú ý đến những tên trộm khi chúng đột nhập và tôi rõ ràng đã chú ý khi chúng bước ra ngoài với chiếc TV kỹ thuật số và hệ thống CD hiện đại của ông. Tôi chú tâm quan sát chúng đi vào nhiều lần, và tâm trí tôi không hề lơ là khi quan sát chúng đi ra ngoài với tất cả bàn ghế cổ và đồ trang sức vô giá của ông…”

Bạn có hài lòng với lời giải thích về chánh niệm của người gác cổng như vậy không? 1 người gác cổng khôn ngoan sẽ biết rằng chánh niệm không chỉ là sự chú ý đơn thuần. Anh ta phải ghi nhớ những lời hướng dẫn và thực hiện chúng một cách siêng năng. Nếu anh ta nhìn thấy một tên trộm đang cố đột nhập thì anh ta phải ngăn chặn tên trộm đó lại, hoặc là gọi cảnh sát.

Tương tự như vậy, một thiền giả có trí tuệ không chỉ chú ý đơn thuần đến bất cứ điều gì ra vào tâm trí. Thiền giả sáng suốt phải ghi nhớ những lời hướng dẫn và thực hiện chúng một cách tinh tấn. Ví dụ, Đức Phật đã đưa ra chỉ dẫn về Yếu tố thứ sáu của Bát Chánh Đạo, “Chánh Tinh Tấn”. Khi những thiền sinh có trí tuệ thực hành chánh niệm quan sát một trạng thái bất thiện đang cố gắng “xâm nhập” vào tâm trí, họ cố gắng ngăn chặn phiền não ấy lại, và nếu trạng thái bất thiện đó lọt vào, họ cố gắng đuổi nó đi. Những trạng thái bất thiện như ham muốn tình dục hay giận dữ giống như những tên trộm, những kẻ lừa đảo ngọt ngào, những kẻ sẽ cướp đi sự bình yên, trí tuệ và hạnh phúc của bạn.  Như vậy, có hai khía cạnh của chánh niệm: sự tỉnh giác và ghi nhớ những lời hướng dẫn.

Trong Kinh Phật, từ “Sati” trong tiếng Pali được dùng cho cả nghĩa tỉnh giác và ghi nhớ. Người có chánh niệm tốt cũng là người có trí nhớ tốt, vì hai điều này đi đôi với nhau. Nếu chúng ta chú ý đến việc mình đang làm, nếu chúng ta hoàn toàn nhận thức được việc mình đang làm thì sự nhận thức này sẽ tạo ra một dấu ấn trong tâm trí chúng ta. Nó trở nên dễ nhớ. Ví dụ, giả sử bạn đang gặp nguy hiểm. Giả sử bạn suýt bị một tai nạn xe hơi nghiêm trọng. Vì mối nguy hiểm này, chánh niệm của bạn sẽ trở nên cực kỳ mạnh mẽ và sắc bén. Và nhờ chánh niệm sắc bén ấy, bạn sẽ nhớ nó rất dễ dàng, rất rõ ràng. Đêm đó khi về nhà ngủ có thể bạn sẽ không thể nào quên được. Ký ức ấy có thể tiếp tục xuất hiện trở lại nhiều lần. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa nhận thức và trí nhớ. Bạn càng chú ý đến việc mình đang làm thì bạn càng ghi nhớ tốt hơn. Một lần nữa, hai điều này đi đôi với nhau: tỉnh giác và trí nhớ.

Nếu chúng ta có những người gác cổng đã phát triển tỉnh giác, họ sẽ chú ý đến những hướng dẫn được đưa ra. Nếu họ hoàn toàn chú ý đến những hướng dẫn được đưa ra, họ sẽ có thể ghi nhớ chúng và thực hiện chúng một cách siêng năng. Đây là cách chúng ta thực hành chánh niệm. Chúng ta phải luôn đưa ra cho mình những hướng dẫn rõ ràng với sự chú ý đầy đủ để có thể ghi nhớ những gì chúng ta phải làm. Công việc của người thầy cũng là đưa ra những chỉ dẫn rõ ràng để giúp chúng ta hướng dẫn tâm. Đó là lý do tại sao tôi dạy thiền theo từng giai đoạn rất rõ ràng: giai đoạn 1, giai đoạn 2, giai đoạn 3, v.v. Khi chúng ta thực hành thiền một cách có phương pháp, khi mỗi giai đoạn đều rất rõ ràng thì chúng ta có thể đưa ra những hướng dẫn rõ ràng cho những “người gác cổng” của mình.

P.1

Hướng dẫn “người gác cổng”

Khi bắt đầu thiền giai đoạn 1, bạn nên nhắc nhở bản thân rằng có một người gác cổng bên trong - có thể nhận thức được những gì đang xảy ra và có thể chọn nơi để hướng nhận thức đến. Nói với người gác cổng những điều như: "Bây giờ là lúc tỉnh giác về giây phút hiện tại." "Bây giờ là lúc tỉnh giác về giây phút hiện tại." "Bây giờ là lúc tỉnh giác về giây phút hiện tại." Nói với người gác cổng ba lần. Bạn biết rằng nếu bạn phải lặp lại điều gì đó, bạn sẽ ghi nhớ rõ hơn. Có lẽ khi còn đi học, khi không đánh vần được một từ, bạn sẽ phải viết nó ra hàng trăm lần. Sau đó bạn sẽ không bao giờ quên từ đó. Điều này là do khi bạn lặp lại điều gì đó, bạn sẽ phải nỗ lực nhiều hơn. Nó khó hơn. Bạn phải thúc đẩy tâm trí làm việc thêm nữa và chánh niệm phải trở nên mạnh mẽ hơn. Việc gì dễ làm thì không cần nhiều chánh niệm. Vì vậy, hãy chịu khó lặp lại những lời hướng dẫn như: “Ta sẽ tỉnh giác về giây phút hiện tại”. " Ta sẽ tỉnh giác về giây phút hiện tại." “Ta sẽ tỉnh giác về giây phút hiện tại”. Một lần nữa, hãy nói điều đó với chính mình ba lần.

Giờ đây, với người gác cổng, giống như bất kỳ người hầu hoặc người làm công nào khác, bạn không cần phải cứ sau một hoặc hai giây nhắc lại lời chỉ dẫn. Bằng cách phát triển chánh niệm này, lúc đầu chỉ cần đưa ra hướng dẫn đó cho người gác cổng ba lần, sau đó để anh ta tiếp tục công việc. Hãy tin tưởng rằng anh ta biết sẽ phải làm gì. Hướng dẫn người gác cổng của bạn giống như cách bạn hướng dẫn tài xế taxi. Bạn chỉ cần nói rõ ràng nơi bạn muốn đến, sau đó ngồi thư giãn và tận hưởng chuyến đi. Bạn tin tưởng người lái xe biết họ đang làm gì. Bạn hãy tưởng tượng nếu cứ vài giây bạn lại nói với người lái xe "Đi chậm lại... Đi nhanh hơn... Rẽ trái ở đây... Bây giờ vào số thứ ba...Hãy nhìn vào gương ... Đi bên trái..." Đi chưa được vài trăm mét thì người tài xế taxi đã nổi loạn, tức giận và ném bạn ra khỏi xe. Không có gì ngạc nhiên khi các thiền sinh liên tục đưa ra những hướng dẫn cho người gác cổng cứ sau vài giây, thì tâm trí họ lại nổi loạn và từ chối hợp tác.

Vì vậy, hãy để tâm trí tiếp tục công việc nhận thức trong giây phút hiện tại. Đừng tiếp tục can thiệp vào. Hãy cho tâm những hướng dẫn rõ ràng rồi buông thư và quan sát. Nếu bạn thiết lập chánh niệm theo cách này với những chỉ dẫn rõ ràng, bạn sẽ thấy rằng tâm bạn cũng giống tâm của mọi người. Nghĩa là, một khi được hướng dẫn rõ ràng, nó sẽ làm theo những gì được chỉ dẫn. Thỉnh thoảng nó cũng mắc sai lầm. Đôi khi nó sẽ không đi thẳng vào giây phút hiện tại ngay lập tức. Hoặc đôi khi nó sẽ đi đến thời điểm hiện tại rồi lại lang thang đâu đó. Tuy nhiên, lời chỉ dẫn mà bạn đưa ra sẽ giúp ích, ngay khi tâm bắt đầu lang thang về quá khứ hoặc tương lai thì nó sẽ chợt nhớ lại. Chánh niệm ghi nhớ những lời hướng dẫn, và đưa sự chú ý trở lại giây phút hiện tại. Bạn chỉ là người quan sát tâm tự động làm việc. Bạn không cần phải chủ động làm điều đó. Nó xảy ra một cách tự động, bởi vì chánh niệm đã được hướng dẫn giống như cách mà người gác cổng, một khi đã được hướng dẫn, sẽ thực hiện tất cả công việc. Bạn không cần phải đưa ra bất kỳ hướng dẫn nào nữa. Bạn chỉ xem người gác cổng làm việc. Đây là tin tưởng vào tâm, biết tâm, biết bản chất của tâm và làm việc với bản chất ấy.

Tôi khuyến khích bạn chơi đùa với tâm và biết khả năng của tâm. Một trong những điều đầu tiên tôi được dạy trong khóa tu thiền đầu tiên khi còn là thiền sinh rằng không cần phải đặt báo thức vào buổi sáng. (Thật ra tôi đã thức dậy vào lúc 5 giờ sáng tại buổi thiền đó. Đó là một “buổi thiền nhẹ nhàng”.) Thiền sư hướng dẫn rằng hãy tự xác định thời gian thức dậy và tự dặn mình trước khi đi ngủ vào buổi tối, “Ta sẽ thức dậy lúc năm giờ kém năm.” (Là năm phút trước khi có chuông buổi sáng.) "Đừng đặt báo thức." Đó là lần đầu tiên tôi thử làm. Điều này hiệu quả vào mỗi buổi sáng.  Tôi đã tự nhủ rất rõ ràng và cẩn thận khi đi ngủ: “Ta sẽ thức dậy lúc năm giờ kém năm”. Tôi không cần phải nhìn đồng hồ hay hỏi: "Đã năm giờ kém năm chưa?" Tôi thực sự có thể tin tưởng vào tâm, và khi tôi thức dậy, mở mắt ra nhìn đồng hồ, đúng năm giờ kém năm, hơn kém hai phút thôi. Thật đáng kinh ngạc về cách hoạt động của tâm. Tôi không biết tâm đã làm như thế nào, ghi nhớ như thế nào, nhưng nó đã làm được. Nó hoạt động theo cách tương tự nếu bạn đưa ra những hướng dẫn rõ ràng, nếu bạn lập trình cho tâm của mình: "Bây giờ là lúc để quan sát giây phút hiện tại." “Hãy ở trong giây phút hiện tại.” “Hãy ở trong giây phút hiện tại.” Đó là tất cả những gì bạn cần làm. Sau đó, bạn có thể để tâm làm công việc đó

P.2

Điều quan trọng nữa là bạn hãy hướng dẫn người gác cổng biết không chỉ những gì phải làm mà cả những gì không được phép làm - nói cách khác là biết những nguy hiểm trên con đường. Điều quan trọng là phải biết sự nguy hiểm cũng như mục tiêu vì điều này giúp người gác cổng biết ai được phép vào và ai không được phép. Cần phải nói rất rõ ràng về cả hai loại “người”. Chỉ có danh sách những người được phép vào là chưa đủ. Nếu người gác cổng không có danh sách những người không được vào thì anh ta rất dễ mắc sai lầm.

Người gác cổng ở Giai đoạn Một.

Bây giờ, trong giai đoạn thiền đầu tiên, Nhận thức về Giây phút Hiện tại, mục tiêu - ai được phép vào - là bất cứ điều gì trong thời điểm hiện tại. Đó có thể là tiếng chim hót, là âm thanh của một chiếc xe tải ở đàng xa, là cơn gió đi qua, là tiếng ai đó ho hoặc đập cửa. Không quan trọng. Bất cứ điều gì đó đang xảy ra bây giờ thì đó là một phần của nhận thức ở giây phút hiện tại. Nó có thể là hơi thở. Nó có thể là Định Tướng, có thể là tầng thiền Jhana. Tất cả đều là thành phần của giây phút hiện tại. Vì vậy, hãy hiểu rõ những gì được phép cho vào và chào đón.

Và tâm cũng phải hiểu rõ những gì không được phép cho vào. Ai là kẻ phá rào? Đó là bất kỳ suy nghĩ nào, nhận thức nào, quan điểm nào về quá khứ hay tương lai. Đó là bất kỳ suy nghĩ nào nhìn về "phía sau" hoặc "phía trước". Điều quan trọng là phải biết những mối nguy hiểm đó và diễn đạt chúng một cách rõ ràng. Đôi khi tôi đưa ra danh sách chung gồm những gì được vào và những gì không được vào “Ta sẽ tỉnh giác về giây phút hiện tại và không đi vào quá khứ hay tương lai.” "Ta sẽ tỉnh giác về giây phút hiện tại và không đi vào quá khứ hay tương lai." " Ta sẽ tỉnh giác về giây phút hiện tại và không đi vào quá khứ hay tương lai." Nói điều đó với chính mình, hướng dẫn người gác cổng về những nguy hiểm cần tránh cũng như mục tiêu cần đạt sẽ giúp chánh niệm thực hiện nhiệm vụ của nó. Khi những kẻ phá rào trong giai đoạn đó xuất hiện, chánh niệm biết rằng: “Đây không phải là điều ta cần làm”. Chánh niệm loại bỏ những suy nghĩ hay nhận thức về quá khứ hoặc tương lai. Đây là những gì sẽ xảy ra. Như tôi đã nói, đây là bản chất của tâm nếu bạn lập trình nó đúng cách.

Người gác cổng ở giai đoạn thứ hai

Giai đoạn thứ hai là ‘Nhận thức giây phút hiện tại trong im lặng’, thiền sinh có mục tiêu là im lặng trong giây phút hiện tại, và kẻ phá rào là những lời đối thoại/suy nghĩ nội tâm. Vì thế bạn nói với tâm rằng đó là điều phải tránh; đó là kẻ phá rào; là mối nguy hiểm Bạn nói với tâm rất rõ ràng vào lúc bắt đầu giai đoạn 2 này:  “Ta sẽ im lặng tỉnh giác trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi cuộc trò chuyện nội tâm.” “Ta sẽ im lặng tỉnh giác trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi cuộc trò chuyện nội tâm” “Ta sẽ im lặng tỉnh giác trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi cuộc trò chuyện nội tâm” Bằng cách đó bạn thiết lập chánh niệm. Bạn cho tâm cơ hội giữ chánh niệm vì bạn đã hướng dẫn rất rõ ràng.

Người gác cổng ở Giai đoạn thứ ba.

Trong giai đoạn thứ ba, tỉnh giác im lặng về hơi thở trong giây phút hiện tại, bạn hướng dẫn tâm ba lần “Ta sẽ tỉnh giác im lặng về hơi thở trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi nhận thức/ suy nghĩ khác.” Những kẻ phá rào trong giai đoạn này là gì? Đó là tất cả mọi thứ không phải hơi thở, bao gồm: âm thanh bên ngoài, cảm giác trong cơ thể, tiếng người ho, suy nghĩ về bất cứ điều gì khác, bữa trưa hay bữa tối, hay bất cứ điều gì. Mọi thứ không phải hơi thở đều là kẻ phá rào. Vì thế bạn tự nhủ: “Ta sẽ tỉnh giác về hơi thở trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi nhận thức/ suy nghĩ khác.” “Ta sẽ tỉnh giác về hơi thở trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi nhận thức/ suy nghĩ khác.” “Ta sẽ tỉnh giác về hơi thở trong giây phút hiện tại và loại bỏ mọi nhận thức/ suy nghĩ khác”. Một lần nữa, sau khi đã nói với tâm rất rõ ràng, cả những gì nó phải làm và không nên làm, bạn thấy rằng bạn có thể để tâm làm công việc của mình. Bạn chỉ quan sát. Khi một ý nghĩ khác không phải hơi thở khởi lên, khi nghe tiếng máy cắt cỏ bên ngoài, ngay lập tức tâm biết rằng nó không nên làm điều này và tự động bỏ qua. Bạn đang rèn luyện tâm trong chánh niệm. Thật thú vị khi quan sát tâm lúc nó được rèn luyện tốt. Tâm làm những gì được chỉ dẫn mà không cần phải nhắc lại. Vì đã được chỉ dẫn rồi nên tâm nhớ lời hướng dẫn. Nó biết mình đang làm gì và việc hành thiền trở nên trôi chảy, không cần nỗ lực.

Tuy nhiên, việc thiền không phải là không cần nỗ lực. Bạn có nỗ lực nhưng vào đúng thời điểm cần thiết để mang lại kết quả. Cũng giống như việc trồng một cái cây. Có những lúc bạn nỗ lực và có những lúc bạn để mọi thứ diễn ra tự nhiên. Bạn gieo hạt xuống đất. Sau đó bạn tưới nước và bón phân. Còn hầu hết thời gian khi bạn trồng cây, công việc của bạn chỉ là bảo vệ cây để bảo đảm rằng không có gì cản trở quá trình này. Hạt giống đã nhận được sự hướng dẫn; nó chỉ cần có cơ hội để mọc lên. Tương tự như vậy, đừng tiếp tục can thiệp vào công việc của tâm. Đừng tiếp tục thúc giục và bảo tâm làm việc gì đó, nếu không sau một thời gian nó sẽ nổi loạn. "Hãy để tôi yên. Hãy nhìn xem, tôi đang cố gắng làm công việc của mình. Tránh ra," tâm nói. Và nếu bạn không nhanh chóng để tâm yên tĩnh thì buổi hành thiền của bạn coi như xong!

P.3

Người gác cổng ở Giai đoạn thứ tư.

Trong giai đoạn thứ tư của thiền, Duy trì hoàn toàn sự chú ý vào hơi thở, chánh niệm được hướng dẫn  là tỉnh giác/nhận thức được toàn bộ hơi thở trong từng giây phút và không cho phép những thứ khác xâm nhập vào sự nhận thức liên tục về hơi thở này. “Tôi sẽ liên tục nhận biết toàn bộ hơi thở và bỏ qua mọi thứ khác.” “Tôi sẽ liên tục nhận biết toàn bộ hơi thở và bỏ qua mọi thứ khác.” “Tôi sẽ liên tục nhận biết toàn bộ hơi thở và bỏ qua mọi thứ khác”. Nếu bạn hướng dẫn tâm rất cẩn thận và rõ ràng, bạn đang tạo cơ hội cho chánh niệm. Lúc khởi đầu giai đoạn này, bạn chỉ cần nói với chính mình thông điệp đó ba lần và quan sát điều gì sẽ xảy ra.

Nếu bạn rất hay quên, nói cách khác, nếu bạn tự đưa ra cho mình những lời hướng dẫn này và sau một hoặc hai phút bạn thấy mình đang trôi dạt đến nơi "Có trời mới biết ở đâu", có hai lý do có thể xảy ra. Thứ nhất, bạn đã không hướng dẫn tâm đủ cẩn thận hoặc rõ ràng về những gì cần phải làm; hoặc hai, bạn thực sự có chánh niệm rất yếu. Nếu bạn có chánh niệm yếu thì cứ ba hoặc bốn phút bạn nên lặp lại những hướng dẫn. Không cần phải lặp lại hướng dẫn sau mỗi mười hoặc mười lăm giây. Việc lặp đi lặp lại các hướng dẫn quá thường xuyên sẽ gây ra sự xáo trộn trong thiền định, điều này không bao giờ tạo cơ hội cho thiền phát huy tác dụng mà cuối cùng chỉ gây ra bồn chồn và thất vọng.

Bạn nên đưa ra cho mình những lời hướng dẫn thật cẩn thận và bạn sẽ thấy mình nhớ chúng. Vì vậy, dần dần bạn phát triển chánh niệm. Bạn sẽ nhận thấy rằng thứ mà chúng ta gọi là chánh niệm bắt đầu với một phạm vi nhận thức rộng lớn: giây phút hiện tại. Có rất nhiều thứ bạn có thể nhận thức được ở thời điểm hiện tại. Sau đó nó được phát triển và hoàn thiện từng chút một. Thay vì bất cứ điều gì trong thời điểm hiện tại, nó trở thành sự im lặng trong giây phút hiện tại, loại bỏ tất cả những gì thuộc về cuộc trò chuyện và suy nghĩ. Rồi thay vì chỉ im lặng trong giây phút hiện tại, mọi thứ đều bị loại bỏ ngoại trừ sự tỉnh giác im lặng về hơi thở trong giây phút hiện tại, chỉ còn sự tỉnh giác về “hơi thở vào” và “hơi thở ra”. Rồi mọi thứ đều bị loại bỏ ngoại trừ sự nhận thức đầy đủ về hơi thở, từ lúc bắt đầu hơi thở vào đến khi kết thúc hơi thở vào, từ lúc bắt đầu hơi thở ra đến khi kết thúc hơi thở ra.

Samadhi – Định – Duy Trì Tỉnh Giác Vào 1 Việc (Đề Mục Thiền)

Sự khác biệt giữa Giai đoạn Ba và Giai đoạn Bốn, nhận thức về hơi thở và nhận thức đầy đủ về hơi thở. Khi nhận thức về hơi thở giai đoạn 3, bạn chỉ cần chú ý (riêng rẽ) phần hơi thở vào và phần hơi thở ra. Một khi bạn đã nhận biết phần hơi thở vào thì tâm trí có thể lang thang đi nơi khác, nhưng nó phải trở về kịp thời để bắt phần hơi thở ra. Một khi nó đã nhận biết phần hơi thở ra, nó có thể quan sát những thứ khác, cho đến khi nó phải quay về bắt kịp phần hơi thở vào. Nhận thức vẫn có những nơi có thể đi tới. Nó vẫn có một “khoảng rộng". Nó được buộc vào hơi thở bằng một sợi dây dài. Ở giai đoạn thứ ba này, bạn có thể nhận thức được những thứ khác cũng như hơi thở. Còn khi nhận thức đầy đủ về hơi thở trong giai đoạn 4, bạn cần đặt hoàn toàn nhận thức vào hơi thở và không nhận thức điều gì khác. Đó là lý do tại sao giai đoạn thứ tư lại rất quan trọng trong phương pháp thiền này. Đó là nơi bạn thực sự nắm bắt được đề mục thiền hơi thở của mình. Bạn có tỉnh giác liên tục về hơi thở. Nhận thức ở đây chỉ tập trung vào một lĩnh vực nhỏ, là hơi thở của bạn. Đây là những gì chúng ta đang làm với nhận thức. Chúng ta hạn chế nó. Thay vì để nó đi khắp nơi, chúng ta lại tập trung nó lại. Và với sự tập trung lại, nhận thức bắt đầu trở nên mạnh mẽ. Nó giống như việc dùng kính lúp để nhóm lửa. Đó là tập trung tất cả năng lượng vào một việc. Khả năng duy trì chánh niệm, duy trì sự tỉnh giác, duy trì sự chú ý này được gọi là Samadhi. Một định nghĩa hay về Samadhi là: “Duy trì sự chú ý của bạn vào một việc”. Đừng gọi đó là “tập trung tư tưởng”, bởi vì chữ này không nói hết những điều thực sự quan trọng trong ý nghĩa của Samadhi.

Samadhi là khả năng duy trì sự chú ý vào một việc và nhiều người có thể làm được điều đó ngoài đời thực. Lấy ví dụ một bác sĩ đang thực hiện một ca phẫu thuật. Các bác sĩ phẫu thuật nói với tôi rằng đôi khi họ trải qua nhiều giờ trong ca phẫu thuật. Họ đứng suốt trong thời gian đó nhưng không bao giờ cảm thấy mệt mỏi vì họ phải tập trung vào đầu mũi dao mổ. Nếu không, bệnh nhân có thể chết. Chỉ cần một sơ suất nhỏ, một giây phút thiếu chánh niệm, bệnh nhân có thể tử vong. Họ có thể làm chết bệnh nhân của mình. Các bác sĩ thực hiện các ca phẫu thuật có khá nhiều định lực. Họ duy trì sự chú ý vào những gì họ đang làm. Khi đứng liên tục như vậy họ không cảm thấy đau chân vì mọi sự chú ý của họ đều dồn vào đầu mũi dao.  Các bác sĩ phẫu thuật có thể đạt được trạng thái Samadhi vì họ phải luôn chú tâm trong mọi khoảnh khắc. Ban đầu thì có khó khăn nhưng khi họ đã quen thì thực sự cảm thấy rất dễ chịu. Chỉ có một điều trên thế giới mà họ quan tâm -- là phần phẫu thuật đang diễn ra bấy giờ. Ví dụ này cho chúng ta biết một thông điệp quan trọng về định. Đó là : nếu nó thực sự quan trọng, bạn có thể tập trung cao độ được.

P.4

Tìm kiếm những mối nguy hiểm đối với đề mục thiền.

Tôi thích dạy Samadhi bằng cách khuyến khích thiền sinh không chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng của đề mục thiền ở mỗi giai đoạn, mà còn kết hợp ý thức về tầm quan trọng này với sự cảnh giác về những kẻ phá rào đối với đề mục thiền. Với mỗi giai đoạn, hãy luôn ý thức được kẻ phá rào - kẻ thù đối với mục tiêu của giai đoạn đó. Một lần nữa ở Giai đoạn Một, kẻ thù là quá khứ hoặc tương lai. Ở Giai đoạn Hai đó là sự huyên thuyên bên trong nội tâm. Ở Giai đoạn Ba là quan sát những thứ khác ngoài hơi thở. Dù kẻ thù là gì, hãy xem liệu bạn có thể xác định được đó là mối nguy hiểm cho giai đoạn thiền đó hay không.

Ví dụ, nếu kẻ thù là tâm trí suy nghĩ, thì mối nguy hiểm là tư tưởng len lỏi vào bạn và tóm lấy bạn như một con trăn. Một khi con trăn quấn quanh bạn, bạn sẽ lạc lối. Hãy nhớ ví dụ về con rắn ở Chương Năm và hãy cảnh giác trước sự nguy hiểm. Như tôi cũng đã đề cập trong chương đó, nếu bạn bị mất khá nhiều điểm trong giấy phép lái xe trong vài tháng qua vì súng bắn tốc độ, bạn biết rằng súng bắn tốc độ ấy là mối nguy hiểm lớn đối với bạn. Điều đó có nghĩa là khi lái xe, bạn phải hết sức lưu ý đến giới hạn tốc độ. Nếu có điều gì đó gây nguy hiểm cho bạn, bạn sẽ rất lưu tâm đến nó. Bất kể điều gì đang lấy đi sự thành công của bạn khi thiền, hãy xác định nó. Xác định mối nguy hiểm chính đối với bạn trong từng giai đoạn này.

Ví dụ, giả sử bạn lặp lại với chính mình ba lần, "Ta sẽ tỉnh giác im lặng về giây phút hiện tại và không bị cuốn vào suy nghĩ". Vào cuối thời thiền, bạn có thể muốn chính xác hơn nên tự nhủ: "Con rắn mà ta cần phải quan tâm là suy nghĩ về thức ăn." Dù "con rắn" cụ thể của bạn là gì, hãy để ý đến nó. Hãy cảnh giác với nó.  Nếu bạn tự hướng dẫn mình ngay từ đầu “con rắn” cụ thể của bạn là gì và bạn hướng dẫn bản thân một cách rõ ràng, chăm chú, thì bạn sẽ thấy rằng phần chánh niệm trong suốt quá trình thiền định của bạn sẽ luôn cảnh giác về mối nguy hiểm đối với sự thành công của bạn.

Nhiều vấn đề trong thiền không phát sinh vào lúc bắt đầu thời thiền. Chúng len lỏi vào giữa quá trình thiền của bạn. Tôi muốn đưa ra một kỹ thuật nhỏ sau đây cho những người mới tập thiền. Tôi bảo họ: “Chỉ cần hít vào và thở ra ba lần và theo dõi từng hơi thở. Chỉ ba hơi thở thôi." Bây giờ hầu hết những người mới hành thiền có thể làm điều đó mà không gặp vấn đề gì. Họ có thể quan sát ba hơi thở - thở vào - thở ra, thở vào - thở ra, thở vào - thở ra - với đầy đủ tỉnh giác nhận biết. Sau đó tôi nói: "Bây giờ chỉ cần làm điều đó không phải ba hơi thở mà là ba trăm hơi thở. Làm như vậy trong suốt một giờ." Tất nhiên là họ không thể làm được điều đó. Tại sao chúng ta có thể nhận thức rõ trong ba hơi thở mà không thể trong ba trăm hơi thở? Lý do là chúng ta có thể bắt đầu mà không gặp vấn đề gì với nhận thức đầy đủ nhưng chúng ta không thể duy trì nhận thức đó. Những “con rắn” này, những vấn đề này, chúng thường lẻn vào sau khi chúng ta bắt đầu hành thiền. Khi bạn bắt đầu thiền, tâm có thể nhận thức rất rõ ràng. Tuy nhiên, khi chuông reo, bạn có thể hỏi: "Chà, một giờ đó tâm đã trôi đi đâu vậy?". Bạn đang ngủ quên, hoặc bạn chỉ đang nghĩ về quá nhiều thứ khác nhau. Bạn có thể bắt đầu theo dõi hơi thở và có thể kết thúc với việc suy nghĩ về những kỳ nghỉ ở nước ngoài. Bằng cách nào đó, những con "rắn" ở đâu đó sẽ xuất hiện. Hoặc là "súng bắn tốc độ" đã tóm được bạn (tức là bạn đã vi phạm). Vì vậy, bạn cần phải tự nói với bản thân vấn đề chính khiến mình xao lãng khi thiền là gì và "lên tinh thần" để cảnh giác về vấn đề đó.

Nếu bạn đã thiền đủ lâu, bạn sẽ biết vấn đề của mình, những điều bạn cần phải chú ý (để 0 mất chánh niệm). Hãy tự trấn an bản thân bằng cách nói: "Hãy để ý cái này". Ví dụ: nếu việc tâm hay ra mệnh lệnh là vấn đề lớn của bạn, hãy nói "Hãy coi chừng điều đó". Rồi hãy coi chừng nó. Rồi khi bạn thiền, bạn sẽ thấy rằng khi một mệnh lệnh sắp được đưa ra, bạn sẽ nhận ra nó đang đến. Bạn bước sang 1 bên né "con rắn" trước khi nó quấn quanh bạn. Bạn đạp phanh trước khi "súng bắn tốc độ"  nhấp nháy. Bạn tránh bởi vì bạn thấy nó đang đến. Đây là lúc chánh niệm bắt đầu thực sự phát huy tác dụng, trở nên rất sắc bén và rất mạnh mẽ. Bạn học được cách vượt qua những nguy cơ. Bạn đã đưa ra những hướng dẫn rõ ràng, tránh được những nguy hiểm và thiền định thực sự bắt đầu trở nên sâu sắc. Khi đó chánh niệm sẽ trở thành khả năng kiểm soát thiền định của bạn. Định nghĩa chánh niệm là một chuyện, nhưng đây là những hướng dẫn rõ ràng về cách thực hành chánh niệm, cách thiết lập nó, cách lập trình cho bản thân để bạn hoàn toàn chánh niệm.

P.5

Khơi dậy nguồn năng lượng

Một yếu tố cần thiết khác cho chánh niệm là năng lượng. Trong từng giai đoạn, bạn cần năng lượng và cách khơi dậy năng lượng là dồn mọi nguồn lực bạn có vào những gì bạn đang làm hiện tại. Đừng giữ lại chút năng lượng nào cho khoảnh khắc tiếp theo. Đó là một trong những sai lầm mà mọi người mắc phải - đặc biệt là với năng lượng tinh thần. Họ nghĩ, “Chà nếu bây giờ tôi thực sự cố gắng hết sức, nếu tôi dồn nhiều lực vào khoảnh khắc này thì tôi sẽ không còn gì cho khoảnh khắc tiếp theo”. Tâm không hoạt động theo cách đó. Bạn thực sự có thể khơi dậy nguồn năng lượng. Bạn có thể làm phát sinh năng lượng. Bạn càng dồn nhiều năng lượng vào thời điểm này thì bạn càng có nhiều năng lượng cho thời điểm tiếp theo và bạn càng có nhiều năng lượng hơn cho thời điểm sau đó nữa.

Với năng lượng tinh thần, bạn thực sự xây dựng được sức mạnh. Với năng lượng vật lý thì ngược lại. Bạn chỉ có một lượng năng lượng nhất định, một lượng năng lượng thể lý nhất định. Vì vậy, nếu bạn sử dụng hết bây giờ, bạn sẽ không còn gì nhiều cho sau này. Còn với năng lượng tinh thần, có một nguồn năng lượng vô hạn, và nếu bạn dồn nhiều năng lượng vào việc bạn đang làm hiện tại, bạn sẽ thấy khoảnh khắc tiếp theo, năm phút tiếp theo, giờ tiếp theo hoặc sau đó nữa, bạn thực sự tỉnh táo và nhạy bén. Bạn sắc bén vì bạn đã tích lũy được năng lượng đó. Đó là lý do tại sao Ajahn Chah, Thầy của tôi, thường nói rằng bất cứ việc gì bạn làm đều phải nỗ lực một trăm phần trăm. Khi nghe một bài nói chuyện, hãy nỗ lực một trăm phần trăm để lắng nghe. Nếu bạn đang ngồi thiền, hãy nỗ lực một trăm phần trăm vào việc ngồi thiền. Nếu bạn đang thiền hành, hãy nỗ lực một trăm phần trăm vào việc đi thiền hành. Nếu bạn đang ăn bữa trưa, hãy nỗ lực một trăm phần trăm để ăn bữa trưa. Nếu bạn đang nghỉ ngơi, hãy nỗ lực một trăm phần trăm vào việc nghỉ ngơi. Hãy thực sự ngủ một cách hoàn hảo nhất trong khả năng. Dù bạn làm gì, hãy nỗ lực một trăm phần trăm vào đó. Rồi bạn sẽ thấy rằng bạn đang tích lũy năng lượng. Bạn tỉnh táo, bạn năng động. Còn nếu bạn nghĩ, “Ồ, tôi thực sự không cần phải bỏ sức vào việc ngồi thiền này,” thì bạn sẽ trở nên buồn chán. Bạn không tận hưởng được gì nhiều trong thời thiền ấy.

Thậm chí khi ăn hãy tập trung năng lượng vào việc ăn uống. Xem mức độ bạn có thể nhận thấy những gì bạn đang làm. Sau đó, bạn sẽ tận hưởng được bữa ăn! Sự nguy hiểm của chánh niệm khi bạn đang ăn là gì? Thường là nghĩ lan man về điều gì khác. Khi đó bạn thậm chí còn không biết mình đang cho gì vào miệng. Chẳng trách có rất nhiều người mắc bệnh tiêu hóa! Dù đang làm gì, hãy biết bạn đang định làm gì. Hãy nỗ lực hết mình vào đó. Biết những nguy hiểm khiến ta xao lãng và tránh chúng.

Bật đèn lên

Khi ta rèn luyện chánh niệm và nó trở nên rất sắc bén, ta nhận ra rằng mình đã sống trong một thế giới rất mờ mịt, không có nhiều ánh sáng. Khi người ta ngày càng chánh niệm hơn, điều đó giống như có ai đó bật đèn trong phòng lên, giống như mặt trời ló dạng và khung cảnh xung quanh trở nên sáng rõ. Đó là lý do tại sao chánh niệm là một trải nghiệm rất vui vẻ. Thật là dễ chịu khi chánh niệm vì bạn thấy được nhiều điều hơn về những gì xung quanh mình. Nó giống như việc "chiếu sáng vào" hiện thực. Thực tế thực sự bắt đầu mở ra cho bạn. Bạn không chỉ nhìn thấy màu sắc; bạn nhìn thấy các hình dạng và kết cấu. Bạn thấy rõ mọi thứ. Nó xuất hiện rất đẹp và tuyệt vời. Đó là lý do tại sao khi chánh niệm thực sự bắt đầu mạnh mẽ, nó sẽ tạo ra rất nhiều hạnh phúc và an lạc.

Những người thiếu chánh niệm, trì trệ, thích hôn trầm, thích ngủ nhiều sẽ bị trầm cảm. Họ sống trong một thế giới xám xịt. Tôi đã đến Anh cách đây vài năm. Lần nào tôi đến đó cũng là vào tháng 11, tháng 12, tháng 1, và trời buồn bã u ám vì toàn màu xám xịt. Mặt trời ở xa về phía nam vì đang là mùa đông. Chỉ đến khoảng chín, mười giờ sáng thì trời mới bắt đầu sáng. Đến ba bốn giờ chiều thì trời lại chạng vạng. Mọi thứ bắt đầu trở nên rất buồn tẻ, và thường thì các đám mây đều có màu xám, trời mưa phùn và tất cả các tòa nhà đều trông có vẻ xám xịt. Đường phố xám xịt. Bạn nhìn lên bầu trời, trời cũng xám xịt. Toàn cảnh là một màu xám. Bạn nhìn vào những người ở đó. Họ mặc gì? Họ mặc đồ màu xám và áo khoác ngoài. Bạn nhìn biểu cảm trên khuôn mặt họ, cũng xám xịt. Bạn biết họ uống trà gì không? Bá tước Xám – Earl Grey! Ha! Ha! Tất cả đều màu xám. Mọi thứ xám xịt, đau khổ và chán nản. Người có rất ít chánh niệm sẽ như thế. Giống như sống ở London trong một mùa đông vĩnh viễn. Chỉ toàn là màu xám và đau khổ trong tâm trí. Không có chút ánh sáng nào cả. Không có năng lượng ở đó. Khi ấy người ta không thấy được gì nhiều.

Và khi ta có nhiều chánh niệm thì giống như đi ra vườn dưới ánh nắng rực rỡ. Bầu trời tràn đầy năng lượng và thật đẹp. Có rất nhiều năng lượng và hạnh phúc ở đó. Nếu ta có thể phát triển chánh niệm, sự sáng suốt của tâm, rồi tập trung chúng vào một phần nhỏ nào đó, thì ta sẽ có thể nhìn sâu vào bản chất của điều đó. Trải nghiệm về nhận thức sáng suốt và tập trung thật tuyệt vời và đáng kinh ngạc! Bạn thấy nhiều vẻ đẹp hơn bạn từng tưởng tượng. Vì thế đây là một ví dụ hữu ích về chánh niệm: hãy bật đèn tâm lên. Ta trở nên nhận thức sâu sắc hơn bởi vì ta thực sự bắt đầu duy trì chánh niệm vào một nơi thay vì để chánh niệm trải rộng lan man khắp nơi. Khi tập trung lại, chánh niệm chiếu sáng đối tượng đó và tích lũy năng lượng của chính nó. Người ta thực sự bắt đầu “nhìn thấy” đối tượng rất sâu sắc và tuyệt vời!

P.6

Rèn luyện “Cơ bắp cho Trí Tuệ”

Việc thực hành thiền rèn luyện "cơ bắp cho trí tuệ". Chỉ cần lấy bất kỳ đối tượng nào. Cho dù là một con ruồi nhỏ đang bò trên chiếc y hoặc một chiếc lá trên bụi cây ngoài kia hay bất cứ thứ gì. Chỉ đứng hay ngồi đó, và ngắm nhìn chiếc lá đó. Hãy để chánh niệm soi sáng cho đến khi nhận thức trở nên mạnh mẽ trên chiếc lá nhỏ đó đến mức bạn thấy được rất nhiều điều đang diễn ra trên chiếc lá nhỏ đó. Không chỉ là một chiếc lá xanh, đó là cả một thế giới! Khi đó bạn sẽ hiểu được sức mạnh của chánh niệm. Khi bạn có thể duy trì chánh niệm trên một vật, bạn sẽ biết nó chiếu sáng và chỉ ra rất nhiều vẻ đẹp của vật đó như thế nào. Nó trở nên cực kỳ hấp dẫn! Biết bao điều thú vị, bao điều ngạc nhiên, bao nhiêu kinh ngạc chỉ trong một chiếc lá nhỏ bé! Đó là nơi bạn bắt đầu chơi đùa với chánh niệm. Bạn bắt đầu sử dụng sức mạnh của chánh niệm, đó là niềm hạnh phúc và có thể nhìn sâu vào mọi thứ. Nhưng khi bạn đang nhìn vào một chiếc lá, mà bạn bắt đầu băn khoăn không biết mình sẽ ăn gì cho bữa tối; thế thì bạn không thể thấy rõ ràng về chiếc lá nữa. Hoặc nếu bạn bắt đầu nhìn vào một chiếc lá rồi bắt đầu trở nên đờ đẫn, chìm vào trạng thái hôn trầm thụy miên, hoặc nếu bạn đang tự hỏi -- "Có phải mọi người đang nhìn mình không? Họ có nghĩ mình có gì đó kỳ lạ không?" – thì tất cả những suy nghĩ xao lãng đó rõ ràng sẽ phá vỡ trạng thái ấy và phá vỡ sự tập trung chú ý đang có. Còn nếu bạn có thể duy trì sự tập trung chú ý của mình vào một điều, là bạn đang học cách thực hành chánh niệm và thiền định, những gì bạn sẽ thấy trên thế giới sẽ thật tuyệt vời. Thế giới sẽ bắt đầu mở ra, trở nên rất đẹp, rất hấp dẫn và rất tuyệt vời. Và đó chỉ mới là chánh niệm về thế giới bên ngoài thôi đấy nhé!

Nếu một người phát triển khả năng duy trì chánh niệm, duy trì sự chú ý vào một điều trong thời gian dài, thì người đó sẽ phát triển khả năng nhìn sâu vào một vật nào đó bằng tuệ giác và nhìn sâu vào bản chất của nó.  Nếu bạn là một trong những người muốn khám phá một số sự thật sâu sắc về sự hiện hữu, nếu bạn không muốn chỉ biết qua sách vở hoặc từ những người thầy, nếu bạn muốn tự mình tìm hiểu, thì đây là cách bạn tìm ra. Đây là cách để có được kinh nghiệm giác ngộ. Bạn phát triển loại chánh niệm mạnh mẽ này và hướng nó tới một số nguồn trí tuệ thú vị và phong phú - đặc biệt là ở nơi tâm. Nếu bạn có thể duy trì sự chú ý vào tâm mình, “đi sâu vào tâm” như nó vốn có, thì bạn sẽ tìm thấy cả một rương kho báu chứa những viên ngọc vô giá của tuệ giác sâu sắc.

Vì vậy, tới đây tôi xin tóm tắt lại : đây là phương pháp chánh niệm: chánh niệm thực sự là gì, làm thế nào để phát triển và đặc biệt là làm thế nào để thiết lập chánh niệm trong mọi giai đoạn thiền định của bạn. Hãy đưa ra cho mình những hướng dẫn rõ ràng, biết bạn sẽ phải làm gì. Khi bạn đưa ra cho mình những chỉ dẫn rõ ràng và chỉ cần ngồi lại và quan sát tâm làm công việc của nó, nó giúp bạn tiếp tục công việc, điều đó sẽ trở nên hấp dẫn. Đó là tất cả những gì bạn cần làm.

Buông bỏ "Tâm Tạo Tác"

Đôi khi tôi mô tả kiểu thiền yên tĩnh này là buông bỏ "tâm tạo tác" và đôi khi một số người khá khó hiểu được điều này. "Buông bỏ tâm tạo tác" là gì? Là như thế này. Chúng ta thực hiện một việc nhỏ vào đúng thời điểm, sau đó chúng ta buông bỏ và để việc đó tự động diễn tiến. Từng chút một chúng ta có thể buông bỏ “tâm tạo tác”. Chúng ta có thể buông bỏ tất cả những lời huyên thuyên, tất cả những mệnh lệnh (chiếm chín mươi phần trăm của tâm trí đang suy nghĩ), luôn đưa ra những chỉ dẫn cho bản thân, tự bảo mình phải làm gì, lùi lại khi thất bại. Suy Nghĩ, suy nghĩ, suy nghĩ…! Đó là một trong những vấn đề lớn nhất đối với người hành thiền và đây là cách khắc phục nó. Suy nghĩ ngay từ đầu mỗi giai đoạn bằng cách đưa ra cho mình những hướng dẫn rõ ràng. Sau đó chúng ta có thể buông bỏ vì chúng ta thấy tâm đang làm tất cả các công việc. Chúng ta hiểu, chúng ta nhận ra, chúng ta không cần phải nói gì nữa. Chúng ta có thể im lặng.

P.7

Các cấp độ chánh niệm khác nhau

Khi việc hành thiền có tiến bộ, không chỉ phạm vi chánh niệm sẽ ngày càng thu hẹp lại mà chánh niệm còn tăng trưởng và ngày càng sắc bén hơn. Một trong những điều kỳ diệu về thiền là khi chúng ta mài giũa chánh niệm, chúng ta thấy nó có nhiều cấp độ khác nhau. Đây là điều cuối cùng tôi muốn thảo luận ở đây về chánh niệm, là các cấp độ khác nhau của chánh niệm.

Chúng ta nhận ra rằng chánh niệm trong cuộc sống hàng ngày thật buồn tẻ và 0 ích lợi gì cho trí tuệ. Nó có rất ít độ sắc nét và độ sâu. Khi bắt đầu phát triển thiền định, chúng ta trở nên sắc bén và nhanh nhạy hơn. Khi nói sắc bén và nhanh nhạy hơn, ý tôi là chúng ta có thể duy trì sự chú ý vào những lĩnh vực rất nhỏ và sự chú ý cũng rất rõ ràng. Tuy nhiên, khi phát triển thiền ngày càng sâu hơn, chúng ta thấy mình phải phát triển chánh niệm để trở nên tinh tế, linh hoạt và sắc bén hơn bao giờ hết. Khi hành giả phát triển những cấp độ chánh niệm khác nhau này, điều đó thường xảy ra đến mức họ mất đi sự tập trung của nhận thức. Ví dụ, nếu hơi thở là đối tượng (đề mục thiền) của ta, ta sẽ không thấy hơi thở nữa và người ta thường hỏi tại sao. Chuyện gì đã xảy ra? Đó là hơi thở đã trở nên nhẹ nhàng và vi tế, nhưng chánh niệm vẫn còn quá thô, không thể theo kịp sự phát triển của hơi thở. Nếu điều đó xảy ra, thiền sinh nên quay lại giai đoạn trước đó. Điều này có thể xảy ra bất cứ lúc nào, đặc biệt là khi ta hoàn toàn chú ý vào hơi thở ở giai đoạn bốn.

Đôi khi hơi thở biến mất và ấn tướng thiền Nimitta có thể xuất hiện, nhưng bạn không thể duy trì Nimitta đó. Điều này là do chánh niệm cần có để duy trì Nimitta phải rất vi tế, và bạn vẫn chưa xây dựng được mức độ chánh niệm vi tế đó. Vì thế bạn phải quay trở lại giai đoạn trước khi Nimitta xuất hiện. Trở lại với giai đoạn nhận thức đầy đủ về hơi thở tuyệt đẹp, là một đối tượng thô hơn Nimitta, và để chánh niệm phát triển hơn nữa ở giai đoạn này. Còn nếu chánh niệm của bạn đã được phát triển đầy đủ ở giai đoạn thứ năm, khi Nimitta xuất hiện, chánh niệm sẽ có thể xử lý được đối tượng vi tế hơn. Bạn sẽ thấy khi chánh niệm ngày càng trở nên sắc bén và linh hoạt hơn, nó có thể duy trì sự chú ý ngay cả những đối tượng vi tế nhất. Nhưng trước tiên bạn phải học cách duy trì sự chú ý vào những đối tượng thô hơn. Ở mỗi giai đoạn kế tiếp nhau, chánh niệm có phẩm chất cao hơn, nhanh nhạy và sắc bén hơn nhiều so với giai đoạn trước. Trở lại ví dụ về chánh niệm của bác sĩ phẫu thuật, chánh niệm cần thiết để giữ ấn tướng thiền Nimitta giống như kỹ năng cần có của một bác sĩ phẫu thuật não, còn chánh niệm cần thiết để theo dõi hơi thở giống như kỹ năng cần thiết để gọt vỏ khoai tây. Bạn cần một sự tinh tế hoàn toàn khác  ở giai đoạn này. Nếu bạn chuyển thẳng từ gọt khoai tây sang trở thành bác sĩ phẫu thuật não, bạn sẽ tạo ra rất nhiều rắc rối. Tương tự như vậy nếu bạn di chuyển quá nhanh từ hơi thở đến Ấn Tướng Thiền Samadhi Nimitta. Bạn sẽ làm mất nó. Bạn sẽ không thể giữ ấn tướng đó.

Khi thực hành thiền có tiến bộ, bạn sẽ có trải nghiệm chánh niệm bất động. Chánh niệm hoàn toàn tập trung vào một vật -- rất rõ ràng, rất sắc bén, không xao động chút nào. Đức Phật nói rằng đấy là đạt đến đỉnh cao ở tứ thiền. Đó là đỉnh cao của chánh niệm, nơi mà người ta có được sự buông xả, bình tâm hoàn toàn. Bạn chỉ hoàn toàn nhận thức được một điều (đề mục thiền), hoàn toàn nhận thức được, bất động. Đó là sức mạnh mà chánh niệm có thể có được. Một khi bạn đã biết loại chánh niệm đó thì bạn sẽ thấy thật buồn cười khi nghĩ rằng có thể Giác ngộ mà không cần đến tầng thiền Jhana. Nếu không có chánh niệm mạnh mẽ như vậy bạn không thể có được các tuệ sâu sắc mạnh mẽ. Vì vậy, chính bạn bắt đầu nhận ra chánh niệm là gì, và loại chánh niệm nào bạn cần có để được Giác ngộ. Những trạng thái chánh niệm mạnh mẽ chứ không phải thô thiển sẽ giúp bạn đào sâu vào bản chất của sự vật.

Vì vậy, bạn có thể thấy rằng có nhiều cấp độ chánh niệm khác nhau. Chánh niệm trong cuộc sống hàng ngày và trong thiền sâu không giống nhau. Bạn biết rằng chánh niệm có nhiều mức độ uy lực, vi tế và xuyên thấu khác nhau. Có nhiều loại dao - dao cùn và dao bén, dao gọt vỏ khoai tây và dao dùng để mổ não. Chánh niệm cũng vậy.

Đây là sự trình bày về ý nghĩa của chánh niệm trong Phật giáo, trong thiền định Phật giáo. Cách phát triển chánh niệm và làm thế nào để chánh niệm trở nên sắc bén, nhanh nhạy và cuối cùng làm thế nào để phát sinh chánh niệm để bạn có thể sử dụng đào sâu vào bản chất của tâm mình và khám phá những kho tàng đẹp đẽ của “vô thường”, “khổ ” và “ vô ngã” (Anicca, Dukkha, Anatta). Rất tuyệt vời. Bạn có thể nói những lời như “đây là những kho tàng vĩ đại” của Phật giáo và mọi người nghĩ: “Chúng không thể là kho báu. Làm sao ‘đau khổ’ có thể là kho báu được? Làm sao ‘vô thường’ lại có thể là kho báu được? Làm sao ‘vô ngã’ lại có thể là kho báu? Chúng ta thường muốn thứ gì đó kỳ diệu và bay bổng như 'vẻ đẹp', 'siêu việt', 'ý thức vũ trụ' hay 'Bản chất của vạn vật'." Đây là lý do tại sao mọi người không tìm thấy kho báu, họ không biết họ đang tìm kiếm điều gì ./.

–ooOoo–

Source: ("Dhamma Journal", Buddhist Society of Western Australia, July 2001)

P.8