What is Ego – Bản Ngã Là Gì?

Thầy Ajahn Brahm

Bài nói chuyện hôm nay là về Bản Ngã – Ego, dựa theo yêu cầu của 1 vị Phật Tử.

Tôi chưa bao giờ làm nghiên cứu cho câu hỏi hay câu trả lời, chỉ để ý tưởng đó trong tâm của tôi và xem điều gì sẽ xuất hiện. Điều đầu tiên xuất hiện là ý tưởng về điều gì là thật và đâu là giả, là tưởng mà thôi. Điều này rất quan trọng vì chúng ta tạo nên hiện thực của chúng ta. 1 phần của bản ngã là khả năng ước muốn, ý chí của chúng ta, khả năng chọn lựa, quyết định. Các bạn biết có cái mà người ta gọi là ý chí tự do. Nếu bạn đi sâu vào khái niệm đó, bạn sẽ biết ý chí thường đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống. Khi thiền, đôi khi bạn có thể quan sát , như quan sát thân bạn cảm thấy thế nào, các giác quan thế nào, có khi bạn quan sát được hoạt động của tâm, thấy cái mà chúng ta gọi là ý chí. Nhưng khi bạn quen với việc quan sát ấy, bạn biết rất rõ ý chí thực ra là gì khi bạn thấy tiếp những gì xảy ra sau đó.  Bạn nhận ra rằng khi thiền , khi 1 chọn lựa, 1 mong muốn làm điều gì đó xuất hiện, là ý chí. Thường thì bạn cho rằng ý chí là nguyên nhân cho hành động nơi thân, khẩu hay ý xảy ra sau đó. Chúng ta tạo ra mối liên kết đó nhưng thật ra điều này 0 đúng. Điều thật sự xảy ra là có 1 thứ bắt đầu trước mà bạn 0 nhận biết được. Là cái mà 1 vị Giáo Sư gọi là  tiềm năng sẵn sàng, bạn biết, bạn ghi nhận sự việc và tiềm năng sẵn sàng ấy tạo ra ý chí. Chúng ta biết đó là ý chí và cho rằng ý chí là điều đầu tiên mà chúng ta thấy, cho rằng ý chí khởi đầu hành động nơi thân, khẩu hay ý. Và rồi bạn thấy hành động đó thật sự xảy ra. 1 vài người gửi cho tôi email nói rằng Thầy nên tham khảo nghiên cứu mới nhất về ý chí này. 1 trong những bình luận về ý chí này được thực hiện tại ĐH Standford tại Mỹ. Họ ghi nhận rằng khi 1 tù nhân xin đặc xá từ vị thẩm phán hay cấp có thẩm quyền nào đó, họ làm nghiên cứu này với thống kê đơn giản, có đến 60% có khả năng được đặc xá, bất kể là tội gì, nếu vị thẩm phán xem đơn đặc xá ấy sau khi dùng 1 bữa trưa ngon miệng. Người ta cho rằng điều đó 0 thể đúng được, nhưng nó lại đúng.

Cho nên nếu bạn muốn yc boss của bạn tăng lương, hãy mời vị ấy 1 bữa trưa ngon miệng trước đã. Vị ấy 0 kiểm soát được. Đây gọi là nhân quả, chỉ có vậy thôi. Nếu bạn muốn nói chồng bạn mua cho quần áo đẹp, trước tiên hãy dọn cho anh ấy 1 bữa ăn ngon rồi hẵng nói.  Rất nhiều năm rồi, các thầy Tỳ Kheo trong tu viện Bodhinyana này muốn dự khóa tu thiền thì họ chuẩn bị cho tôi 1 bữa trưa ngon miệng trước, rồi sau đó mới đề nghị. Lúc đó rất dễ đồng ý. Ồ có vẻ tôi 0 nên nói ra điều này nhỉ. Ngay cả ủy ban của chúng tôi , tôi đã ở trong ủy ban này cả đời rồi, là thành viên trong ủy ban phục vụ, vì tôi là nhà độc tài về mặt tinh thần, 0 phải là giám đốc tinh thần, của ủy ban. Đó là điều mà 1 thành viên trong ủy ban nói như vậy. Thầy Ajahn Brahm, Thầy 0 phải là giám đốc tinh thần của BSWA (Buddhism South West Autralia), thầy là nhà độc tài tinh thần của BSWA nhưng 0 ra mặt, thầy điều khiển mọi thứ kiểu under the table bằng cách gợi ý, và dùng chiêu tâm lý.  Để tôi kể bạn nghe, 1 cách dùng tâm lý là, à mà tôi có nên khai ra tất cả những kỹ xảo của tôi 0 nhỉ? Các bạn làm việc chung với tôi lâu rồi nên biết hết kỹ xảo của tôi, nhưng có vài điều tôi nên giữ bí mật cho bảo đảm. Thậm chí cả những việc nho nhỏ, tôi rất ngạc nhiên là sao lại áp dụng dễ đến thế nhỉ? Cô đó tên là Rachel Green , dạo này 0 thấy cô ấy, nhưng khi phục vụ ở đây, cô ấy làm rất tốt , tôi rất cảm kích. 

Khi tham gia ủy ban , cô ấy là 1 phụ nữ có khả năng tổ chức rất tuyệt vời, sẵn sàng dành thời gian để phục vụ mọi người. Khi tôi mời cô ấy tham gia vào ủy ban, và sao cô ấy không làm chủ tịch UB chứ. Các  bạn có nhớ Rachel 0? Khi tôi mời cô ấy làm chủ tịch, tất nhiên là nhiều người khi được mời như vậy, họ thường hay nói là: dạ thôi, con bận lắm, con 0 làm được.

Đó 0 phải là cách nhờ người ta giúp bạn.  Ở đây khi tôi mời ai đó tham gia vào ủy ban, làm quản lý các sự kiện, hay 1 chức vụ nào đó, hay làm thành viên ủy ban. Tôi biết sẽ hiệu quả hơn khi người đó ở vào thế phải tự nhận chức danh ấy.  Với cô này, trong suốt buổi lúc bắt đầu thiền , tôi nói với cô rằng trông cô rất là bận rộn, rất tiếc, tôi không nên mời cô, tôi rút lại ý định của mình, mời cô làm việc này thật là 0 đúng. Cách cô ấy trả lời rất không vui : ý Thầy  là gì khi nói 0 thể mời con làm chủ tịch ủy ban? Nếu con muốn thì con có thể làm được đó. Tôi trả lời, ồ không, cô 0 làm được đâu, cô đã cực quá rồi, vì lòng từ bi mà tôi không đồng ý cho cô làm.  Tối hôm đó khi đi ngủ, cô ấy suy nghĩ suốt đêm , kiểu như đấu tranh tư tưởng , rồi cô ấy điền đơn và trở thành chủ tịch ủy ban của chúng tôi. Đó cũng là cách Dennis trở thành chủ tịch ủy ban nhiều năm trước, đúng 0 nhỉ? Bạn đã 0 nhận ra kỹ xảo đó của tôi, đúng 0? Đó cũng là cách mà Lear đã trở thành quản lý tuyệt vời trong ủy ban của chúng ta. Bạn có nhận ra làm sao mà bạn có được vị trí đó 0? Bạn có nghĩ đó là do bạn tình nguyện nhận việc đó 0? Đó là điều người ta nghĩ như vậy. Họ 0 nhận ra tâm đã làm việc như thế nào. Chúng ta làm việc dựa vào duyên, điều kiện. Thật thú vị khi thấy rằng nếu bạn muốn hiểu bản ngã là gì , cái tôi là gì , nó có thật không hay chỉ là được dựng lên. Là do chính bạn dựng lên thôi, bạn tạo điều kiện, trợ duyên cho nó. Bạn xây dựng nên hình ảnh bản thân theo ý mình . Bạn cần có 1 vài ý tưởng để phác thảo ra con người của mình trên thế giới này. Là 1 bác sỹ, là 1 bác sỹ giỏi chẳng hạn. Ai nói cho bạn điều đó? Hãy nhìn tôi này. Lập lại theo tôi: tôi là 1 bác sỹ giỏi, tôi là 1 bác sỹ giỏi, tôi là 1 bác sỹ giỏi.

Bạn nghĩ là tôi đang nói đùa nhưng có khi những lời này đi vào trong tâm bạn rồi bạn nghĩ đến những người mà bạn tôn trọng đã nói như thế. Rồi bạn bắt đầu suy nghĩ như vậy. Bạn biết không, tôi đã áp dụng như vậy với các Sư ở đây. Tôi là 1 người thầy. Công việc của tôi là khuyến tấn các Sư, 0 bao giờ chỉ trích. Trước đây có 1 vài vị hỏi tôi rằng họ nghe bản dịch những bài giảng của Thầy Ajahn Chah, thấy Thầy ấy phê bình 1 số các Sư (đệ tử).  Các bạn có bao giờ nghe thấy tôi chỉ trích các Sư chưa? Nếu tôi làm như vậy, phê bình chỉ trích thái độ của 1 số vị Tăng hay Ni, thì tôi chỉ gây áp lực cho họ thôi. Làm như vậy sẽ ngăn họ phát triển, tiến bộ. Tôi 0 thể làm như vậy. 1 trong những lý do là bạn chỉ trích cái gì. Vị Tăng là gì, vị Ni là gì? Con người là gì? Bác sỹ là gì? Dĩ nhiên là bạn 0 thể chỉ trích. Tôi muốn kể cho bạn nghe về 1 câu chuyện về những cái cây mọc trong rừng. Nghe rồi bạn có thể tự ngẫm. Ở Indonesia có rất nhiều khu rừng đẹp. Nhưng bất cứ đâu trên thế giới này,  0 bao giờ có 1 cái cây đẹp hòan hảo. Hoàn hảo là gì? Bất cứ hình ảnh nào mà bạn cho là hoàn hảo, trước khi là 1 vị Tỳ Kheo, tôi là 1 người nam, đôi khi tôi thấy trên báo có hình các cô nào đó mà tôi cho là đẹp chết người khi tôi 18t.

1 người trong số đó, tôi vẫn còn nhớ tên, là cô Twiggy. Các bạn lớn tuổi ở đây có còn nhớ cô Twiggy này 0? Cô ấy là người mẫu phương Tây. Cô ấy rất gầy. Bây giờ bạn có thể thấy các bức hình đồ họa của cô ấy trên mạng. Nếu khi xưa mà có dịp gặp, chắc tôi 0 bao giờ mời cô ấy đi chơi đâu. 0 có ý gì cả, tôi muốn nói là chúng ta làm việc, phản ứng theo duyên, điều kiện. Truyền thông và hình ảnh và con người đều nói rằng cô ấy thật đẹp.  Nhưng thực tế là (theo khái niệm thời xưa) nhiều năm về trước , người ta 0 cho như thế là đẹp. Thậm chí là với ảnh chân dung trưng bày trong bảo tàng của những người thật sự đẹp thời bấy giờ, khoảng 100 năm về trước, thì họ mập. Họ là những người có sắc đẹp chết người. Cho nên ngày nay mà các cô có mập thì cũng đừng buồn, chẳng qua mình sinh nhầm thế kỷ thôi.  Vậy tại sao chúng ta xem vẻ ngoài như thế này hay như thế kia là cuốn hút? Vì chúng ta được nói cho biết như vậy là cuốn hút, là đẹp. Chúng ta được tạo điều kiện để tin như thế. Thật là lạ lùng khi biết có nhiều duyên, điều kiện hoạt động nơi chúng ta. 1 trong những lần tôi bị duyên/ điều kiện tác động như thế là khi 2 tuần trước, tôi hy vọng là các vị ở đây  cũng đủ già để quên mất điều gì tôi vừa giảng trong tuần trước đó. Đó là câu chuyện về hiệu thuốc lá St. Bruno. Tôi thường kể chuyện này trong khóa tu thiền. Là câu chuyện có thật hoàn toàn. Khi còn nhỏ thì tôi không hút thuốc lá. Nhưng khi vào đại học rồi, bạn sẽ thấy tất cả các vị giáo sư thật sự vĩ đại, những con người thật sự thông minh đều hút thuốc bằng tẩu. Như Albert Einstein, Neils Bohr, những vị thầy thật sự đáng kính, những thiên tài, họ luôn cầm tẩu thuốc, nhồi thuốc lá vào rồi châm lửa. Tôi nghĩ đó là phụ kiện phù hợp đi cùng với bộ trang phục tôi mặc, đặc biệt là vào thời đó bởi vì tôi là sinh viên. Tôi không biết là các bạn đã từng thấy hình tôi khi còn trẻ chưa nhỉ? Tôi có mái tóc xoăn rậm quanh gương mặt, cộng thêm râu quai nón cho đủ vòng tròn với gương mặt của tôi ngay ở giữa, nhìn y như cái bánh donut. Thật ra mà nói, như vậy rất là tiện lợi khi bạn sống ở thành phố như Luân Đôn hay Cambridge. Ở đó rất lạnh. 0 cần đội mũ ấm, râu tóc tôi như vậy đã đủ ấm rồi. Và thêm cái tẩu thuốc nữa. Tôi thấy quảng cáo trên TV, bất cứ ai nhồi thuốc lá St. Bruno vào tẩu và châm lửa khi đang đi xuống phố thì tất cả mọi mỹ nhân sắc nước hương trời  đều bị mê hoặc bởi mùi hương của thuốc lá St. Bruno. Rất nhiều, đến nỗi trong quảng cáo, theo như tôi nhớ thì có 1 cô gái tóc vàng tuyệt đẹp đang đứng tại quầy để phục vụ khách hàng, cô ấy nhảy qua quầy và chạy theo anh ta sẵn sàng làm mọi điều anh ấy muốn, chỉ vì mùi hương của thuốc lá St. Bruno nơi anh ấy.  Rồi chuyển sang cảnh 1 cô tóc nâu xinh đẹp bỏ quầy hàng chạy theo anh này và còn có thêm những người khác cũng đi theo anh ta. Sau 1 hay 2 phút tất cả những cô gái xinh đẹp trên thế giới đều chạy theo chàng trai này. Tôi cho rằng đây là kiểu phân biệt giới tính và coi thường phụ nữ. Tôi thấy có gì đó sai sai, nhưng đúng là tôi đã mua thuốc lá ấy. Thật sự là ngại quá. Và chẳng có ai chạy theo tôi cả, ngoại trừ 1 con chó. Vậy cũng vừa với tôi lắm.

Tôi vẫn nhớ đến chuyện đó và tôi cảm ơn vì chuyện này. Điều này cho tôi thấy rằng: tại sao tôi lại làm như thế? Quá là 0 hợp lý, phi lôgic nhưng tôi làm vì tôi xem quảng cáo lặp đi lặp lại nhiều lần. Tôi bị ảnh hưởng bởi duyên, điều kiện. Vì thế, rất nhiều điều mà bạn làm, thậm chí là trang phục bạn mặc, phong cách của bạn, tại sao bạn trông như thế này. Khi còn là sinh viên, 1 lần nọ, tôi muốn chứng tỏ mình là người nổi loạn nên đã chọn mua 1 chiếc quần màu xanh lá để dự 1 buổi nhạc hội có tất cả các ban nhạc rock tham dự  tại đảo Wright. Tất nhiên là đến dự trình diễn nhạc rock thì bạn 0 mặc vest rồi. Nên tôi mặc 1 chiếc quần nhung màu xanh lá. Câu chuyện chiếc quần nhung xanh lá của tôi. Tôi nghĩ rằng mặc như vậy thì rất ư là nổi loạn và rất phong cách. Thời đó, người ta 0 hay mặc quần nhung màu xanh lá. Vậy mà bạn biết 0, khi đến đó tôi rất ngạc nhiên vì thấy có cả ngàn người mặc quần nhung màu xanh lá. Ôi Trời, bây giờ thì tôi 0 mặc quần nhung xanh lá mà tôi mặc y cà sa màu vàng nâu và cạo đầu, rồi tôi đang ở chung với rất nhiều người cũng mặc y màu vàng nâu và cạo đầu. Tôi thật là thời thượng, độc đáo.  Tại sao tôi làm như vậy? Đôi khi bạn tự hỏi mình tại sao mình lại làm như thế này, mặc như thế này, thích cái này, hay ăn món này mà 0 khác đi? Những lựa chọn đó đến từ đâu? Và bạn có tự đánh giá mình qua những điều/tiêu chí đó 0? Đó là điều tệ hại nhất khi người ta tự đánh giá mình bằng những bằng cấp, chứng nhận mà họ có. Họ treo chúng lên tường nơi làm việc trong văn phòng. Hay có khi họ phải làm như vậy vì đó là điều người ta mong muốn. Nhưng bằng cấp có giúp bạn trở thành chuyên gia trong những lĩnh vực đó? Đó là 1 trong những lý do tại sao tôi từ bỏ việc theo đuổi học thuật khi còn trẻ. Bởi vì bạn là 1 thiên tài khi bạn còn trẻ. 0 vấn đề khi bạn có bao nhiêu kinh nghiệm. Bạn thường đánh mất khuynh hướng sáng tạo khi già đi. Tất cả những khám phá vĩ đại đoạt giải Nobel đều là từ những người trẻ.  Khi bạn vào tuổi của tôi thì đó là trễ rồi. Tại sao bạn 0 thể thấy được những điều mới mẻ, 0 làm khác đi, 0 nhìn sâu vào những gì mà chúng ta thực sự đang làm? Có điều gì đó nơi tâm của chúng ta. Chúng ta bị ràng buộc bởi các điều kiện/ duyên. Chúng ta bị chúng cầm tù.  Chúng ta 0 thể nghĩ ra ngoài khuôn khổ của chúng.  Và đó là nơi chúng ta gọi là bắt nguồn của bản ngã. Chúng ta nghĩ rằng mình thông minh, sáng trí nhưng có đúng 0?

Cho đến bây giờ thì chúng ta đã có 1 cuộc sống thú vị. Bạn có từng được gặp nhiều vị thủ tướng, tổng thống trong đời? Đó là khi tôi với vai trò là 1 vị Tỳ Kheo cao cấp đi dự hội nghị và buổi lễ khác. Gặp 1 số vị tổng thống các nước và thấy được các tính cách của họ, có khi là lòng tử tế, có khi họ nghĩ họ sở hữu đất nước của họ. Đó là tính cách cá nhân. Có người bản ngã của họ rất mạnh và bạn có thể hiểu nó họat động thế nào. Mọi người luôn tìm cách làm vừa lòng họ để được chọn vào chức này chức khác. Lúc đó bạn dễ dàng nghĩ rằng bạn rất tốt, rất tuyệt vời. Thấy như vậy, tôi biết mình phải rất thận trọng về những điều đó vì tôi là 1 nhà sư cấp cao, hay được tặng huy chương và quà cáp. Tôi 0 bao giờ đeo những chiếc huy chương đó mà chỉ muốn giấu đi. Tôi nhớ Thầy Ajahn Chah được trao rất nhiều giải thưởng, danh hiệu vì sự phục vụ của Thầy ở Thái Lan.  Nhưng Thầy chỉ gọi mình là Ajahn Chah.

Thầy 0 dùng danh xưng của các tước hiệu được phong tặng. Thật tuyệt vời khi được thấy Thầy chỉ muốn là 1 vị Sư bình thường vì Thầy thấy được sự nguy hiểm khi được người khác khen ngợi. Thậm chí ngay cả bây giờ, khi tôi chia sẻ Pháp với quý vị, trên internet có nhiều người theo dõi bài nói chuyện của tôi. Ở Indonesia tôi được hỏi nhiều câu hỏi rất hay, 1 trong những câu đó là :  Thưa Thầy Ajahn Brahm, Thầy rất là nổi tiếng, Thầy có sợ việc đạt được tiếng tăm và danh vọng 0?

Tôi trả lời: vâng, tôi nhớ lại lần có 1 buổi nói chuyện quan trọng ở Singapore. Đó là lần đầu tiên có nhiều người đến tham dự để nghe 1 nhà Sư nói chuyện như vậy.  Không có nghi lễ hay tụng kinh gì cả, chỉ là 1 buổi nói chuyện vào 1 buổi tối trong tuần cho mọi người nghe. Họ đi làm về và ghé nghe nói chuyện luôn. Có khoảng 2000 – 3000 người tham dự. Hãy tưởng tượng bạn được mời đến để nói chuyện cho 1 số đông khán thính giả mà nhiều người thậm chí họ còn chưa ăn tối. Sau 1 ngày làm việc bận rộn, họ ghé đến nghe tôi nói chuyện. Có thể tối đó, họ sẽ phải đi ngủ trễ vì nghe buổi nói chuyện. Và ở Singapore thì cuộc sống rất bận rộn. Tôi nghĩ: ôi trời, sao nhiều người đến nghe mình nói chuyện thế nhỉ? Ngay lập tức bạn sẽ thấy xuất hiện nỗi sợ hãi. Thật sự rất đáng quan ngại. Nếu tôi có buổi nói chuyện tệ hại, thì coi như tôi đã hạ thấp Chánh Pháp mà tôi yêu mến.  Điều này rất hệ trọng với tôi, giống như tôi đã trình bày sai về Chánh Pháp, về những điều tôi đã được Thầy Ajahn Chah dạy. Tôi 0 thể làm họ thất vọng. Tôi phải cố gắng tốt nhất hay làm gì đó để truyền cảm hứng cho họ. Nhưng bên cạnh đó, nếu tôi có thể truyền cảm hứng cho họ thì lại có 1 mối nguy hiểm khác lớn hơn. Tôi có thể sẽ lấy đó làm tự hào, kiêu hãnh và có cái tôi lớn. Tôi nghĩ như vậy và tôi nhớ rất rõ lúc đó tôi đang bước lên khán đài, nhìn xung quanh thấy tất cả mọi người đang nhìn tôi.  Họ đang chờ để được sách tấn hay là được nghe điều gì đó mới lạ. Ngay khi nhìn thấy như thế, tôi nhận ra 0 phải là tôi nói chuyện, chọn từ ngữ để nói , chọn chủ đề nói chuyện. Tôi nhìn các ý tưởng và tôi biết chúng đến từ đâu. Phần lớn chúng đến từ những vị thầy của tôi. Đặc biệt là Thầy Ajahn Chah và 1 vài các vị Sư và Ni khác đã truyền cảm hứng cho tôi. Ngay cả khi tôi đang nói chuyện bây giờ, thành thật mà nói thì bài nói chuyện 0 đến từ Ajahn Brahm. Chúng đến từ chỗ tôi được huấn luyện như thế nào, tôi được dạy về thiền định như thế nào, từ những lời dạy của Phật qua việc nghiên cứu kinh sách. Và tất cả những điều này truyền cảm hứng cho bạn, nghĩa là 0 phải của Ajahn Brahm chút nào. Đó là 1 cái nhìn trí tuệ tuyệt vời giúp tôi bỏ đi bản ngã. 0 phải tôi nói, mà là Phật Pháp. Tôi đang sống đúng với Phật Pháp, với thiền định, với các vị Thầy của tôi, và thậm chí là đúng với cách dạy của cha tôi, Người đã nuôi dưỡng tinh thần tôi rất nhiều bằng những câu chuyện như ‘mở cánh cửa tâm hồn’, tất cả những điều này có ý nghĩa rất lớn đối với tôi. Tôi 0 đánh cắp ý tưởng từ họ mà họ trao tặng những tinh thần, ý tưởng ấy cho tôi, nuôi dưỡng tôi thành 1 vị Tỳ Kheo như ngày nay. Chứ 0 phải là tôi nói. Và đó là 1 bài học tuyệt vời vì nó có nghĩa rằng  khi tôi dựa vào những gì được các bậc tiền bối giảng dạy để đứng ra dạy người khác , cho dù là rất nổi tiếng, bạn cũng 0 cần phải sợ hãi . Đó là sự phục vụ tuyệt vời của bạn và bạn có thể tránh được mối nguy  của kiêu căng ngã mạn bằng cách luôn nói rằng: đó 0 phải là tôi (nói), và hãy luôn luôn cởi mở.

Đây là 1 điều nữa mà tôi thích nơi truyền thống Theravada của chúng ta và nơi bạn. Hãy luôn luôn cởi mở đặt câu hỏi. Nếu 0 qua mạng, 0 qua micro thì thậm chí là có thể gặp tôi để hỏi sau đó. Và hãy luôn cởi mở. Bạn biết đó, phòng ngủ của tôi tại Tu Viện Bodhinyana này,  là nơi nổi tiếng nhất, thu hút được nhiều du khác ghé thăm nhất trong tu viện. Tôi không biết có bao nhiêu người trong số các bạn có được cái phòng ngủ thu hút khách du lịch đến như vậy. Nhưng đó là trường hợp của tôi. Khi tôi 0 ở trong phòng thì nó được mở cửa . Nếu có bạn nào ghé ngang qua đó vào cuối tuần , khi tôi đang ở đây, bạn có thể đến đó mở cửa ra và nhìn xem. Với tôi là như vậy. Phòng ngủ của tôi. Tôi 0 giấu gì cả, kiểu như ng ta hay nói: nhìn xem, nhìn dưới tấm nệm xem có giấu gì 0. Làm được như vậy là rất quan trọng. Càng thẳng thắn thì ng ta càng cởi mở.  Bạn 0 cần phải e ngại. Tất nhiên là tôi cũng có khi phạm lỗi lầm. Có người nói chuyện với tôi khi tôi đang đi đến đây hôm nay . Cô ấy đang coi 1 trung tâm tu thiền kiểu để làm mới mình ở Penang trong 7, 8 ngày tới và cô ấy có thể nói tiếng địa phương Penang. Cô ấy cũng nói rằng cô ấy làm việc hết mình nhưng cô ấy 0 hoàn hảo. Tôi nói với cô rằng: tôi cũng 0 hoàn hảo, cô nên biết quy luật 70%.  Đạt 70% là tốt rồi. Bạn 0 cần phải hoàn hảo.

Tôi nhận ra điều đó từ khi còn là thầy giáo dạy toán ở trường. Khi được yêu cầu ra đề thi, tôi hỏi nên ra đề thế nào, ra đề khó hay ra đề dễ. Ra đề khó quá thì học sinh sẽ nghĩ chúng 0 làm được, nếu đề quá dễ thì 0 có giá trị gì. Rồi vị thầy giáo nói với tôi rằng ra đề sao cho học sinh đạt điểm trung bình 70% là tốt nhất.  Khi học sinh đạt được số điểm đó, các em sẽ nghĩ rằng chúng học môn toán được. Cho các em sự tự tin. Đó là điều các em cần. Tất nhiên là ai cũng có thể học toán được. Vấn đề là sự tự tin. Khi bạn có tự tin, bạn sẽ thành công trong bất kỳ kĩnh vực nào. Và khi mắc lỗi trong số 30% còn lại đó, với tôi, là 1 thầy giáo, tôi có thể nhận ra học sinh yếu ở điểm nào để giúp giải quyết trong những buổi học kế tiếp.  Đó là lý do tại sao khi có ai đó đến và có bài nói chuyện ở đây, nếu họ có mắc 1 vài lỗi lầm, tốt thôi! Họ có thể học hỏi từ đó và sau đó sẽ làm tốt hơn nhiều. Vì thế bạn đừng e ngại chuyện thực hiện, trình bày.

Tôi có kể cho bạn nghe chuyện tôi được Thầy Ajahn Chah dạy thế nào rồi đó. Tôi kể cho vài vị Sư nghe vì khi tôi nói họ chuẩn bị 1 buổi nói chuyện, chia sẻ,  họ ngại rằng họ còn quá trẻ, 0 giảng Pháp được. Nhưng lần đầu tiên khi tôi được yêu cầu đứng giảng Pháp, tôi mới thọ giới được 4 năm. Khá là non trẻ để đứng giảng Pháp khi bạn mới có 4 lần an cư mùa mưa. Nhưng Thầy Ajahn Chah yêu cầu tôi làm và tôi 0 thể từ chối. Với tôi lúc đó thì chuyện này thật đáng sợ. Và thực sự chuyện đã xảy ra như thế này: Hôm đó là 1 ngày trọng đại trong năm của Phật Giáo, ngày rằm tháng giêng.  Tất cả chúng tôi phải tề tựu đông đủ tại chùa Wat Pa Pong của Thầy Ajahn Chah. Có đến 100 hay 150 vị Sư. Tuổi hạ của tôi còn nhỏ nên đứng gần chót.  Vẫn còn là 1 vị Sư nhỏ. Khi đến giờ giảng Pháp của Thầy Ajahn Chah, hôm đó thầy lại 0 muốn giảng Pháp, và thầy sẽ như những lần trước, chọn ai đó đứng ra giảng. Thầy đưa mắt xuống hàng các Sư đang đứng và nhìn từng người. Rất đáng sợ, vì  nếu mắt thầy dừng lại ở chỗ bạn , bạn sẽ gặp rắc rối, bạn sẽ phải chia sẻ Pháp hôm đó. Thầy đưa mắt nhìn đến chỗ tôi và đưa mắt scan tiếp qua chỗ khác. Tôi 0 biết lúc đó tôi thực sự có thở phào nhẹ nhõm 0, nhưng đúng là tôi cảm thấy thế. Rồi mắt Thầy Ajahn Chah quét trở lại, dừng ở chỗ tôi: Brahmavamso, thầy lên giảng pháp nhé! Điều đó thật sự rất đáng sợ. Bạn đứng trước Thầy mình và khoảng 150 vị Sư và vài ngàn cư sỹ. Và tôi phải giảng Pháp bằng tiếng Thái. Lúc đó thì tôi có thể giao tiếp bằng tiếng Thái nhưng đừng nói tôi giảng Pháp bằng tiếng Thái. Rồi sau này, lần mới nhất tôi chia sẻ Pháp bằng tiếng Thái là ở Dhamma Loka Center ở đây cho 1 nhóm người Thái đi hành hương.  Họ đến đây và xin tôi cho 1 thời Pháp bằng tiếng Thái. Tôi đã có buổi  giảng Pháp ngắn bằng tiếng Thái trong 20’ . Tôi 0 thể tin được phản ứng của họ. Họ đồng thanh nói: Sadhu, Sadhu, Sadhu. Tôi cảm thấy rất là tự mãn, tự hào… ah mình vẫn còn có thể nói chuyện, sách tấn mọi người bằng tiếng Thái. Tôi tự thấy mình rất tốt vì vẫn còn nhớ và giảng Pháp được bằng tiếng Thái. Và rồi người trưởng đoàn nói: Sadhu Sadhu Sadhu, lần đầu tiên chúng con được nghe 1 thời Pháp bằng tiếng Pali. Họ nói như vậy. Và tôi cảm thấy hoàn toàn sụp đổ. Tôi có giảng tiếng Pali đâu, tôi giảng bằng tiếng Thái mà họ lại tuởng là tiếng Pali (trong tiếng Thái có rất nhiều chữ/âm Pali pha trộn). Câu chuyện là như vậy. Bạn thấy đó, sẽ rất tốt nếu bạn có thể chấp nhận những lời chỉ trích chê bai hay là chấp nhận thất bại. Bạn cố gắng tốt nhất và có khi bạn thành công, có khi không. 

Tôi nhớ là thậm chí ở 1 trường nữ sinh kia, các em nữ sinh muốn có những vị Thầy khác nhau dạy về các tôn giáo, 1 Thầy dạy Phật Giáo,  1 thầy dạy Hồi Giáo, 1 thầy dạy về PG Hindu. Sau đó tôi nhận feedback, phản hồi từ các em. Các em nói là: 0, chúng con thích thầy Tây dạy Hồi Giáo hơn, vì thầy ấy có mái  tóc vàng và cao hơn thầy nhiều. Các em này là nữ sinh 14, 15 tuổi. Tôi 0 quan tâm lắm, vì các em chỉ chú ý đến ngoại hình thôi. (Thầy cười)

Quay lại chủ đề bản ngã – Ego.  Bạn thực sự tạo ra cái tôi. Bạn nghĩ bạn là Ai, 1 trong những lý do nếu bạn muốn biết bạn nghĩ bạn là Gì, bạn coi bạn là Gì. Tôi đã đề cập về vấn đề này với 1 vài người cách đây vài hôm. Họ muốn nghe 1 bài Pháp về vô ngã. Bạn biết, cái tôi này là gì? Bạn sẽ triết lý như thế khi bạn đặt sai câu hỏi. Hãy đặt câu hỏi đúng là: Bạn nghĩ mình là Cái Gì? Bạn giả định bạn là cái gì ? Đặt câu hỏi như vậy thì tốt hơn nhiều so với việc hỏi bạn là Ai.

Khi còn trẻ, bạn nghĩ bạn rất thông minh. Trước đây tôi cũng nghĩ là tôi thông minh. Tôi học Đại học Cambridge, tôi có học bổng, tôi theo học chuyên ngành vật lý lý thuyết, 1 trong những người thầy của tôi là thầy Stephen Hawkins , Chà, bây giờ bạn đặt câu hỏi về vật lý lý thuyết đi. Tôi sẽ trả lời sai, chắc chắn luôn. Đó là 1 phần đời đã trôi qua và biến mất. Rất nhiều ký ức mà bạn từng cho là quan trọng trong đời, đã biến mất. Bao nhiêu người trong số bạn đã từng sai lầm? Dĩ nhiên là ai cũng đã từng làm sai. Có phải là vì bạn 0 tốt 0? Tất nhiên là 0 phải rồi. Đó là vấn đề. Chúng ta sợ bị chỉ trích và chúng ta đi chỉ trích người khác quá nhiều, như tôi có nói trước đây. Tôi 0 bao giờ muốn chỉ trích vị Sư nào. Có 1 vị Sư rất tuyệt vời. Lý do duy nhất khiến vị ấy 0 bao giờ bước chân vào trường đại học, dù vị ấy thật sự xuất sắc trong nhiều lĩnh vực.  Bất cứ nhiệm vụ nào được giao, vị ấy đều làm rất tốt. Có lẽ nhiều người trong số các bạn biết vị ấy, là Thầy Ajahn Santutthi, sinh ra tại Indonesia trong trại tị nạn. Mẹ của vị ấy là 1 người phụ nữ VN rất can đảm, dám lên thuyền vượt biển khi có thai, sau đó họ định cư tại Perth. Tất nhiên cuộc sống như thế thì rất khó khăn. Theo tôi nhớ thì khi vị này vào tu viện, vị ấy rất xuất sắc về mọi mặt. Vị ấy có thể tự xây các tòa nhà, là vài trong số những tòa nhà trong tu viện mà các vị ghé tham quan. Chất lượng các công trình của vị ấy tốt đến độ đáng kinh ngạc. Hơn thế nữa, khi vị ấy còn là 1 hành giả anàgarika mặc trang phục trắng, có 1 nhóm người Singapore đến để tham dự khoá tu thiền, chùa 0 có đầu bếp để chuẩn bị thức ăn phù hợp cho họ. Ồ, may sao là chú này người châu Á, là người VN , ít ra có thể nấu ăn hợp khẩu vị với người Singapore. Không biết là có ai trong số các bạn dự khóa thiền đợt đó không. Trong khóa tu thiền đó tôi là giảng Sư. Tôi thấy tất cả mọi người Singapore đi hết xuống bếp để xem. Họ thấy chú hành giả Santutthi này đang đứng chảo xào thức ăn với nụ cười rạng rỡ trên gương mặt, và món thức ăn ấy ngon tuyệt vời. Thầy ấy làm được như vậy. Các bạn tham dự khóa thiền đó họ đang lo lắng về thức ăn trong khoá tu, 0 biết như thế nào. Chưa biết món ăn ngon thế nào nhưng nhìn thấy Thầy ấy đang đứng xào vui vẻ như vậy thì rất thú vị. Mọi việc thầy ấy làm đều thật tuyệt vời. Thầy ấy nấu ăn rất ngon. Thầy ấy không hỏi công thức nấu, chỉ cần nếm là nấu theo được.

Thậm chí bất cứ ai trong số các bạn đi đến trung tâm tu học rừng thiền (Jhana Grove Meditation Retreat Center), sẽ thấy có thiền đường với sàn làm bằng tre rất đẹp. Sau khi xây dựng xong hết rồi thì ng ta mới lát cái sàn bằng tre lên sau cùng. Vào đêm trước khi làm lễ khánh thành thiền đường thì vẫn chưa làm xong. Sàn tre được lát ½ rồi, còn ½ chưa xong. Nhà thầu bên xây dựng cố gắng kêu nhiều thợ đến để làm cho xong. Mà lúc đó là vào trước ngày thứ 6 Tuần Thánh, trước lễ Phục Sinh bên Thiên Chúa Giáo thì mọi người đã đi nghỉ lễ. Thế là công việc bị đình trệ với cái sàn tre mới làm xong ½. Ngày khai trương thì có rất nhiều khách VIP đến dự. Trong số khách VIP ấy có ông Jeoff Gallop, thủ hiến Tây Úc lúc bấy giờ, là 1 nhà tài trợ cho trung tâm này, mà cái sàn lại lát chưa xong. Theo bạn thì làm gì khi trong Buddhist Society có công việc xây dựng còn dang dở. À đúng rồi, các Sư.  Lúc này thầy Santutthi là 1 nhà Sư, vị ấy đến và bắt tay tiếp tục lát cái sàn suốt đêm, đến 3g – 4g sáng thì xong. Tôi kể chuyện này cho bạn nghe vì các Sư 0 chỉ biết dạy Pháp và kể chuyện cười, mà còn làm việc nữa. Và đó là 1 công trình chất lượng tốt. Chánh niệm, tinh thần cống hiến làm nên những việc 0 thể tin được. Khi mọi người đến đó để dự khóa tu thiền và ngồi vào cái góc đó, tôi cho là phần bên phải  khi bạn đi vào bằng cửa bên trái , vừa mới lát xong tối hôm trước, và nó đã kịp hoàn thành đúng giờ cho ngày khai trương. Tôi thật sự 0 thể tin được là vị ấy chưa từng học đại học mà lại giỏi như vậy. Bạn biết tại sao 0? Có 1 lần vị ấy nói với tôi lần đó, 1 trong những người họ hàng lớn thấy vị ấy có điểm hạnh kiểm kém ở trường học nên mắng vị ấy là  ngu ngốc, là nỗi ô nhục của gia đình, là người thật khủng khiếp. Và vị ấy tin là thật. Từ ngày đó vị ấy 0 cố gắng nữa. Luôn nhớ rằng vị ấy đã tự tạo ra 1 cái tôi, 1 cái tôi bất tài vô dụng, 0 học hành gì được.

Tôi thấy mọi thứ trên đời vị ấy đều làm rất tốt. Cái gì là thật, thầy Ajahn Santutthi? Con đường mà vị ấy chọn thì còn hơn cả tốt nhưng khả năng vị ấy có thể là vị giáo sư đại học hoặc là cái gì đó nếu muốn. Đây là 1 trong những vd về một vài người mà bạn biết rất rõ. Như vậy bản ngã này là do ta dựng nên, tạo ra. Thật tuyệt vời khi biết rằng bạn có thể trở thành bất cứ ai. Và để động viên ng khác thì hãy nói rằng bạn có thể trở thành bất cứ ai nếu bạn muốn. Đó là cách chúng tôi, với tư cách là thầy dạy cổ vũ khuyến khích bạn. Là bậc cha mẹ, hãy nói với con mình là: con sẽ 0 bao giờ thất bại. Con luôn luôn có thể tiến bộ và làm tốt hơn.

Tôi nhớ có lần kể câu chuyện này: khi tôi còn là thầy giáo dạy tại trường, giống như bất cứ thầy giáo nào, vào cuối năm học, bạn cho làm bài thi. Vì tôi dạy 1 lớp, tôi phải phát tổng kết điểm cho các em vào cuối năm học. Có 1 em học sinh trong lớp bị đội sổ, đứng chót.  Tất nhiên là phải có 1 em đứng chót trong lớp rồi. Nhưng em học sinh đó tin rằng mình là người kém cỏi. Nếu trong lớp bạn ai cũng giỏi như Einstein thì cũng phải có 1 Einstein đứng hạng chót. Khi tôi đưa phiếu điểm cho em, nhìn mặt em buồn so. Em rất thất vọng, thậm chí còn tệ hơn thất vọng, có cả sợ hãi nữa. Tưởng tượng xem, đứng chót lớp thì cha mẹ sẽ nói gì. Nếu là các bạn thì OK vì tôi nói cho bạn nghe rồi, nhưng chú nhỏ này, trong lòng chú ấy nghĩ toàn những điều kinh khủng mà cha mẹ sẽ mắng chú vào tối hôm đó. Bạn bè sẽ trêu chọc chú như thế nào. Đồ ngu, đồ đần độn, bất cứ thứ gì mà bọn trẻ con hay trêu chọc nhau. Nhưng khi thấy em buồn bã như thế, tôi nghĩ: 0, tôi 0 cho phép 1 học sinh nào của tôi buồn bã hay đau khổ mà 0 có lý do chính đáng. Nên tôi đi đến chỗ của em. Chúng biết rằng tôi là 1 Phật tử, tôi có dạy thiền nữa. Đó là vào năm 1974. Lớp thiền với 650 em thiền sinh vào buổi sáng ngồi tĩnh tọa. Đó là 1 công việc tuyệt vời. Và tôi nói: bây giờ thầy sẽ dạy em về Bodhisatva – Bồ Tát. (Danh hiệu này thì phổ biến với PG Đại Thừa hơn, nhưng 0 sao). Người ta nói vị Bồ Tát là người hy sinh hạnh phúc và phúc lợi của mình vì hạnh phúc của bạn bè và đồng nghiệp của mình. Chính là em. Em cố ý làm bài thi 0 tốt và đứng chót lớp để các bạn trong lớp 0 bị cha mẹ mắng như em sẽ bị tối nay. Em là 1 anh hùng. Tôi nhớ em này vì khi bạn là giáo viên thì bạn đứng còn các em thì ngồi nhìn lên. Em 0 nhìn tôi với vẻ giận dữ mà rất ngạc nhiên. Thấy thầy cũng crazy thật chứ, hèn gì mình đứng chót lớp (chắc em nghĩ vậy). Sau đó tôi giải thích : Sau khi đứng xong lớp này, tôi sẽ đến gặp thầy hiệu trưởng để đề cử em nhận giải thưởng vị Bồ Tát của năm trong trường này do sự hy sinh anh hùng của em tình nguyện làm người đứng chót lớp. Trước khi rời đi, tôi nó: em hãy nhớ rằng em chỉ được nhận giải thưởng Bồ Tát 1 lần, 0 có lần thứ 2 đâu nhé. Tức là năm sau hãy để ai đó đội sổ. Tôi có thái độ đó, bạn 0 chỉ trích ai, bạn 0 nói đây là bản chất dốt, có vấn đề này vấn đề kia về học vấn. Thậm chí 0 nói các em có vấn đề, mà nói là điều này chỉ xảy ra trong năm nay thôi.  Không đóng khung rằng em sẽ là người thế này, thế khác trong tương lai. Vì thế bản chất, bản ngã, cái tôi của bạn hoàn toàn có thể thay đổi. Bạn có thể là ngốc, là thiên tài. Bạn thích là gì hơn, người thắng hay người thua cuộc? Trước đây rất lâu tôi đã đưa tay lên làm người thua cuộc. Thua cuộc thì vui hơn nhiều. Thật đó. Khi bạn thua, mất mát, bạn tự do khỏi chúng. Là người thắng cuộc, tuần tới bạn phải cạnh tranh và phải thắng tiếp hay phải làm tốt hơn thế.  Giống như khi bạn làm bài kiểm tra, bạn cứ phải tiếp tục làm bài kiểm tra mãi cho đến cuối cùng bạn rớt. Đáng lý tôi phải nhận ra điều này nhiều năm về trước. Thế thì thua sớm, rớt sớm thì cuộc sống dễ dàng, dễ chịu hơn nhiều. Thi đậu kỳ này rồi bạn sẽ phải vào đại học, rồi phỏng vấn, thi cử, kiểm tra, đủ hết … cứ tiếp tục tiếp tục vậy. Có bao nhiêu bằng cấp bạn có thể thi để có? Cả đống. 0 cùng tận. Vậy thì hãy là 1 người bị rớt, thua cuộc. Khi bạn bị thua, buông bỏ  bạn có cảm giác bớt trách nhiệm hơn, đúng 0? Hãy làm 1 vị Sư buông bỏ mọi thứ.  Đó 0 phải là 1 kiểu sống tốt sao? Hãy buông bỏ thời gian rảnh của bạn, tham gia vào ủy ban của chúng tôi. Đó là 1 sự khởi đầu.

Cám ơn các bạn đã lắng nghe.